صفحه نخست تاریخ اسلام سیرت رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم نگرانی مسلمانان و موضعگیری عمر در قبال صلح حدیبیه

نگرانی مسلمانان و موضعگیری عمر در قبال صلح حدیبیه

در این «صلحنامه» دو مسئله، موجب شده بود که مسلمانان از بابت آن‌ها سخت دلگیر و نگران شوند، اول اینکه به مسلمانان وعده طواف خانه داده شده بود و اینک باید بدون طواف بازمی گشتند. دوم اینکه محمد پیامبر خدا و بر حق است و خداوند، وعده داده که دینش را غالب گرداند؛ لذا مسلمانان، هیچ دلیلی نمی‌دیدند که فشار قریش را بپذیرند و به صلحی سازشکارانه تن دهند. این دو مسئله باعث بوجود آمدن شک و وسوسه و گمان‌های زیادی در بین مسلمانان شد و احساسات گرم مسلمانان به خاطر این دو مسئله جریحه دار گردید و غم و اندوه، چنان بر آن‌ها غلبه کرد که به نتوانستند دستاوردهای مثبت صلح بیندیشند.

گویا عمرس بیش از همه، متأثر و ناراحت شده بود. زیرا مستقیما هر آنچه را که در ذهن داشت، با پیامبر ج در میان گذاشت. عمرس نزد رسول خدا ج رفت و گفت: یا رسول الله! آیا ما بر حق نیستیم و آن‌ها بر باطل نیستند؟ پیامبر ج گفت: آیا کشته‌های ما در بهشت و کشته‌های آن‌ها در جهنم نیستند؟ پیامبر ج گفت: چرا. عمرس گفت: پس چرا ما آشکارا در کار دینمان، به خواری تن دهیم؟ پیامبر گفت: «ای پسر خطاب! من، رسول خدا هستم و نمی‌توانم خدا را نافرمانی کنم؛ او نیز یار و مددکار من است وهرگز مرا ضایع نمی‌کند».

عمرس گفت: مگر نگفته بودی که بزودی خانه خدا را طواف می‌کنیم؟ فرمود: «بله، اما آیا به تو گفتم که امسال به آنجا می‌رویم؟». گفت: نه. پیامبر ج فرمود: «حالا هم به مکه خواهی رفت و خانه خدا را طواف خواهی کرد». آنگاه عمر با خشم نزد ابوبکرس رفت و همان حرف‌هایی را که به پیامبر گفته بود، به ابوبکر هم گفت و ابوبکرس نیز همان جواب‌هایی را به عمر داد که پیامبر ج داده بود و افزود: تا زنده هستی، دامان او را رهان مکن که بخدا قسم، او، بر حق است.

آنگاه نخستین آیات سوره فتح نازل شد. پیامبر ج کسی را به دنبال عمرس فرستاد و این آیات را برای عمرس خواند. عمرس گفت: ای رسول خدا! آیا همین، فتح است؟ پیامبر فرمود: آری، عمرس خوشحال شد و از آنچه کرده بود، پشیمان گردید. عمر می‌گوید: « به خاطر این اشتباه، کارهای بسیاری انجام دادم، پیوسته صدقه می‌دادم و روزه می‌گرفتم و نماز می‌خواندم و برده آزاد می‌کردم تا این کار نادرستم را جبران کنم؛ زیرا از سخنانی که گفته بودم، خیلی ترسیده بودم؛ تا آنجا این کارها را کردم که دیگر احساس نمودم اشتباهم را جبران کرده ام». [۴٩۰]

[۴٩۰] تفصیل صلح حدیبیه و مطالب مربوط به آن را بنگرید در: فتح الباری (٧/۴۳٩- ۴۵۸)؛ صحیح بخاری (۱/۲٧۸- ۳۸۱) و (۲/۵٩۸، ۶۰۰، ٧۱٧)؛ صحیح مسلم (۲/۱۰۴ تا ۱۰۶)؛ سیره ابن هشام (۲/۳۰۸ تا ۳۲۲)؛ زادالمعاد (۲/۱۲۲)