علي‌ س مولاي‌ صحابه‌ بود

لازم‌ نیست‌ توضیح‌ داده‌ شود كه‌ حضرت‌ علی‌ س از زمرّه‌ی‌ برترین‌ اصحاب‌ رسول‌ خدا ج بود. آیا نیازی‌ وجود دارد كه‌ سبقت‌ اسلام‌ او، و این‌كه‌ پسر عمو و داماد رسول‌ خدا ج بود و سایر امتیازات‌ دیگر وی‌ به‌ تفصیل‌ ثابت‌ شود؟

با ایراد «حدیث‌ موالات‌» بر میزان‌ محبوبیت‌ ایشان‌ در قلوب‌ صحابه‌ ش اضافه‌ گردید و از آن‌ به‌ بعد هم‌ برای‌ همیشه‌ وی‌ را صاحب‌ وصف‌ «مولی‌» تصوّر و در حق‌ او احترامات‌ خاصّه‌ ابراز می‌كردند.

با مرور زندگی‌ اصحاب‌ و طرز برخورد آنان‌ با یكدیگر كه‌ همیشه‌ بر مبنای‌ دوستی‌ و اتحاد و برادری‌ استوار بود، درباره‌ی‌ حضرت‌ علی‌ س به‌ این‌ مطلب‌ برمی‌خوریم‌ كه‌ او در نزد صحابه‌ ش به‌ سبب‌ فرمان‌ نبوی‌ در «حدیث‌ موالات‌»، مولی‌ و محبوب‌ بود.

قصه‌ی‌ حضرت‌ بُریده‌ س را قبلاً نقل‌ كردیم‌. او به‌ محض‌ دریافت‌ حكم‌ محبّت‌ با علی‌ س چنان‌ دوستدار او شد كه‌ می‌گفت‌: «بعد از آن‌ هیچ‌ كس‌ به‌ نزدم‌ محبوب‌تر از علی‌ نبود».

وقتی‌ رسول‌ خدا ج در «غدیر خم‌» موالات‌ علی‌ س را اعلام‌ فرمود، حضرت‌ عمر س نخستین‌ كسی‌ بود كه‌ به‌ جانب‌ او شتافت‌ و گفت‌:

«به‌به‌! به‌ تو تبریک می‌گویم‌. از امروز مولای‌ هر مؤمن‌ شدی‌» [۱۱۳].

نقل‌ شده‌ كه‌ روزی‌ یكی‌ نزد ایشان‌ كه‌ حضرت‌ علی‌ س نیز حضور داشت‌، نسبت‌ به‌ علی‌ س سخنی‌ تحقیرآمیز بر زبان‌ آورد. ایشان‌ برآشفت‌. و محكم‌ یقه‌ی‌ او را گرفت‌ و از زمین‌ بلندش‌ نمود و گفت‌: «هیچ‌ می‌فهمی‌ چه‌ كسی‌ را كوچک می‌شمری‌؟ تو مولای‌ من‌ و مولای‌ هر مؤمن‌ رارنجاندی‌» [۱۱۴].

حضرت‌ عمر س در تمام‌ طول‌ زندگی‌، رفتاری‌ فوق‌العاده‌ نسبت‌ به‌ علی‌ س داشت‌. از او پرسیدند: با علی‌ به‌ گونه‌ای‌ متفاوت‌ رفتارمی‌كنی‌؟ گفت‌: «او مولای‌ من‌ است‌» [۱۱۵].

زمانی‌ كه‌ حضرت‌ علی‌ س خلیفه‌ بود، گروهی‌ از انصار كه‌ حضرت‌ ابوایوب‌ انصاری‌ س نیز با آنان‌ بود، نزد ایشان‌ آمدند. گفتند: «سلام‌ بر تو ای‌ مولای‌ ما!» گفت‌: «چگونه‌ مولای‌ شما باشم‌ در حالی‌ كه‌ همه‌ی‌شما عرب‌ هستید؟» گفتند: «ما خود شنیدیم‌ كه‌ رسول‌ خدا ج در روز غدیر خُم‌فرمودند: «هر كه‌ من‌ مولای‌ او هستم‌، این‌ (علی‌) مولای‌ اوست‌» [۱۱۶].

در این‌ روایت‌ دقت‌ كنید. اگر «مولی‌» به‌ معنی‌ امیر و امام‌ بود، مولای‌ مؤمنان‌ با شنیدن‌ «مولای‌ ما» از در تواضع‌ وارد نمی‌شدند! چون‌ ایشان‌ در آن‌ زمان‌ حقیقتاً خلیفه‌ و امیرمؤمنان‌ ـ چه‌ عرب‌ و چه‌ عجم‌ و نه‌ فقط‌ عجم‌ ـ بودند.

چنان‌كه‌ گفتیم‌ خود ایشان‌ در «رحبه‌»ی‌ كوفه‌ برای‌ تشویق‌ مردم‌ به‌ التزام‌ محبّت‌ خویش‌ و ترغیب‌ به‌ اطاعت‌ و فرمانبری‌، همین‌ حدیث‌ را متذكر شدند و صحابه‌ی‌ دیگر را به‌ گواهی‌ نمودن‌ آن‌ فرا خواندند.

عبدالرحمن‌ بن‌ سابط‌ گوید:

«در یكی‌ از حج‌های‌ معاویه‌، سعد بن‌ ابی‌ وقّاص‌ نزد او رفت‌. سخن‌ ازعلی‌ به‌ میان‌ آمد، سعد گفت‌: علی‌ صاحب‌ سه‌ خصلت‌ است‌ كه‌ اگر من‌ فقط‌یكی‌ را می‌داشتم‌ برایم‌ از تمام‌ دنیا محبوب‌تر بود. شنیدم‌ رسول‌ خدا جفرمود: «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلَيٌّ مَوْلاهُ» و شنیدم‌ فرمود: «فردا پرچم‌ را به‌ دست‌كسی‌ خواهم‌ داد كه‌ خدا و رسولش‌ را دوست‌ دارد و خدا و رسول‌، وی‌ را دوست‌دارند» [۱۱۷]. و شنیدم‌ فرمود: «تو برای‌ من‌ مانند هارون‌ برای‌ موسی‌ هستی [۱۱۸] با این‌فرق‌ كه‌ پس‌ از من‌ پیامبری‌ نخواهد آمد»» [۱۱۹]. این‌ جمله‌ را هنگام‌ حركت‌ به‌ سوی‌ تبوک فرمودند كه‌ حضرت‌ علی‌ س را به‌ جای‌ خویش‌ در مدینه‌ نهادند و او گفته‌ بود: «آیا مرا نزد زنان‌ و پیرمردان‌ و كودكان‌ می‌گذاری‌ (و با خود به‌ جنگ‌ با كفار نمی‌بری‌؟)».

از این‌ روایات‌ ثابت‌ می‌شود كه‌ صحابه‌ ش به‌ امتثال‌ از فرمان‌ نبوی‌ در «حدیث‌ موالات‌» حضرت‌ علی‌ س را مولای‌ خود می‌دانستند و گاه‌ ایشان‌ را با همین‌ وصف‌ خطاب‌ می‌كردند و از همه‌ی‌ این‌ روایات‌ بر می‌آید كه‌ نزد آنان‌ و به‌ نظر خود علی‌ س مولی‌ به‌ معنی‌ محبوب‌ و عزیز و سرور بود.

[۱۱۳] مصنّف‌ عبد الرزاق‌ + سنن‌ ابن‌ماجه‌ (به‌ نقل‌ از صواعق‌ محرقة: ۴۴). [۱۱۴] ریاض‌ نضره‌: ۱۷۰/۲. [۱۱۵] سنن‌ دارقطنی‌ (به‌ نقل‌ از صواعق‌ محرقه: ص‌۴۴) ذخائر العقبی‌: ۶۸ + الغدیر امینی‌: ۳۸۳/۱ به‌ نقل‌ از صواعق‌ محرقة: ۴۴). [۱۱۶] مسند احمد: ۵ / ۴۱۹. [۱۱۷] این‌ جمله‌ را یک روز قبل‌ از فتح‌ خیبر فرمودند. روز فتح‌، خیبر به‌ دست‌ حضرت‌ علی‌ س فتح‌ شد. [۱۱۸] این‌ جمله‌ را هنگام‌ حركت‌ به‌ سوی‌ تبوک فرمودند كه‌ حضرت‌ علی‌ س را به‌ جای‌ خویش‌ در مدینه‌ نهادند و به‌ گفته‌ بود: «آیا مرا نزد زنان‌ و پیرمردان‌ و كودكان‌ می‌گذاری‌ (و با خود به‌ جنگ‌ نمی‌بری‌)؟ [۱۱۹] به‌ روایت‌ حسن‌ بن‌ عرفه‌ عبدی‌. ابن‌ كثیر گفته‌: لم‌ یخرّجوه‌ واسناده‌ حَسَنّ. البدایة والنهایة، ۳۲۷/۷.