صفحه نخست آداب و رسوم اسلامی آداب عطسه و خمیازه عطسه‌زننده در پاسخ جواب‌دهنده چه بگوید

عطسه‌زننده در پاسخ جواب‌دهنده چه بگوید

هنگامی که شخصی عطسه می‌زند و الحمد لله می‌گوید و حاضرین در جلسه و شنوندگان عطسه جواب «الحمد لله» او را با «یرحمك الله» دادند بهتر آن است که عطسه‌زننده با یکی از دعاهای مذکوره ذیل پاسخ جواب‌دهندگان را بدهد و روش سنت این است: که هر دفعه که می‌خواهد جواب، پاسخ‌دهندگان را بدهد گاهی با این الفاظ و گاهی با الفاظ دیگری جواب بدهد (تا اینکه به همۀ احادیث رسول اکرم ج در این مورد عمل شده باشد) که عبارتند از:

۱- بهتر است که عطسه‌زننده پاسخ، جواب‌دهندگان را با «یهدیکم الله ویصلح بالکم» بدهد.

چون که حضرت علیس از نبی‌ اکرم ج روایت کرده‌اند که ایشان فرمودند:

«إذا عطس أحدکم فلیقل: الحمد لله علی کل حال ولیقل له من عنده: یرحمك الله ویرد علیهم: یهدیکم الله ویصلح بالکم».

۲- یا اینکه عطسه‌زننده در پاسخ جواب‌دهندگان «یغفر الله لنا ولکم» بگوید.

از حضرت سالم‌بن عبید روایت شده است که می‌گوید: من همراه یک گروهی در سفر بودم، یکی عطسه زد و گفت: «السلام علیکم» و حضرت سالم‌بن عبید در جوابش گفت: «علیك وعلی أمك» سلام بر تو و بر مادرت و مرد ناراحت شد (من به او سلام دادم و او اسم مادرم را گرفت) حضرت سالم گفت: من چیزی نگفتم به جز آنچه که از رسول خدا ج شنیدم روزی مردی نزد رسول اکرم ج عطسه زد و «السلام علیکم»گفت. رسول اکرم ج در جوابش فرمود «علیك وعلی أمك» رسول اکرم ج گفت: هر گاه یکی از شما عطسه زد «الحمد لله رب العالمین» بگوید و شنونده آن «یرحمك الله» بگوید و عطسه‌زننده در پاسخ، جواب‌دهنده «یغفر الله لنا ولکم» [۳۶] بگوید.

۳- یا اینکه «یغفر الله ولکم» بگوید.

از حضرت ابن مسعودس روایت شده است که پیامبر اکرم ج فرمود:

«إذا عطس أحدکم فلیقل: الحمد لله رب العالمین ویقال له: یرحمك الله ولیقل: یغفر الله لکم». [۳٧]

هنگامی که یکی از شما عطسه زد «الحمد لله رب العالمین» بگوید و آن کسانی که عطسه‌اش را شنیده‌اند «یرحمك الله» بگویند و عطسه‌زننده در جواب پاسخ‌دهنده «یغفر الله لکم» بگوید.

۴- یا اینکه در جواب آن‌ها «یرحمنا الله وإیاکم ویغفرالله لنا ولکم» بگوید.

حضرت نافع از حضرت ابن عمرب روایت کرده‌اند: «هنگامی که شخصی عطسه می‌زند و برای او «یرحمك الله» گفته شود و خود عطسه‌زننده در پاسخ به جواب او «یرحمنا الله وإیاکم ویغفر الله لنا ولکم» بگوید». [۳۸]

۵- یا اینکه در جواب آن‌ها «عافانا الله وإیاکم من النار، یرحکم الله» گفته شود.

حضرت ابن جمرهس می‌فرمایند من از حضرت ابن عباسبشنیدم که می‌گفت: «إذا شمت یقول: عافانا الله وإیاکم من النار، یرحمکم الله». [۳٩]

هنگامی که عطسه شخصی جواب داده شد، عطسه‌زننده در جوابش «عافانا الله وإیاکم من النار، یرحمکم الله» بگوید.

۶- یا اینکه «یرحمنا الله وإیاکم» بگوید.

از حضرت ابن مسعودس روایت شده که فرمودند: «یرحمنا الله وایاکم» [۴۰] بگوید.

[۳۶] تخریج آن قبلاً گذشت. [۳٧] تخریج آن قبلاً گذشت. [۳۸] امام مالک در موطأ در کتاب الاستئذان، باب التشمیت فی العطاس، ص ۵٩۸، شماره ۵ تخریج کرده‌اند و در الآثر از این حدیث سکوت شده و حافظ در الفتح، ۱۰/۶۲۴ اسناد آن را صحیح دانسته‌اند. [۳٩] امام بخاری این حدیث را در الأدب المفرد، باب کیف تشمت من سمع العطسة، ۲/۳۸۶، شماره ٩۲٩ تخریج کرده‌اند و حافظ ابن حجر در فتح‌الباری، ۱۰/۶۲۴ اسناد آن را صحیح دانسته‌اند. [۴۰] حافظ ابن حجر در فتح الباری گفته این حدیث را طبری از ابن مسعود روایت کرده و ابن ابی‌شیبه از ابن عمر تخریج کرده‌اند.