صفحه نخست حدیث و سنت ترجمه عمدة الأحکام من کلام خیر الأنام بَابٌ الصَّوْمُ فی السَّفَرِ: باب روزه در سفر

بَابٌ الصَّوْمُ فی السَّفَرِ: باب روزه در سفر

۱۸۳-«عَنْ عَائِشَةَ ل أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الأَسْلَمِيَّ س قَالَ لِلنَّبِيِّ ج: أَأَصُومُ فِي السَّفَرِ؟ـ وَكَانَ كَثِيرَ الصِّيَامِ، فَقَالَ: إنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ».

مفهوم حدیث: «عایشه ل می‌فرماید: حمزه بن عمرو اسلمی س به پیامبر ج گفت: آیا در سفر روزه بگیرم؟- و شخصی بود که بسیار روزه می‌گرفت- پیامبر ج فرمود: اگر خواستی روزه بگیر و اگر خواستی افطار کن».

۱۸۴-«عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ س قَالَ: كُنَّا نُسَافِرُ مَعَ النَّبِيِّ ج فَلَمْ يَعِبِ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ، وَلا الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ».

واژه‌ها:

فلم یعب: ایراد ‌نگرفت، عیب جویی نکرد، نکوهش نکرد.

مفهوم حدیث: «انس بن مالک س می‌فرماید: همراه پیامبر ج سفر می‌کردیم و روزه دار کسی را که روزه نبود نکوهش نمی‌کرد و همچنین کسی که روزه نبود روزه دار را نکوهش نمی‌کرد».

۱۸۵-«عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ س قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ج فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فِي حَرٍّ شَدِيد، حَتَّى إنْ كَانَ أَحَدُنَا لَيَضَعُ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ مِنْ شِدَّةِ الْحَرِّ، وَمَا فِينَا صَائِمٌ إلاَّ رَسُولُ اللَّهِ ج وَعَبْدُ اللَّهِ ابْنُ رَوَاحَةَ س».

واژه‌ها:

الحرّ: گرما.

مفهوم حدیث: «ابو الدرداء س می‌فرماید: همراه رسول الله ج در ماه رمضان در گرمایی شدید به سفر رفتیم، گرما به اندازه‌ای شدید بود که هر کس دستش را بر روی سرش گذاشته بود، و در بین ما غیر از رسول الله ج و عبد الله بن رواحه س کسی روزه نبود».

۱۸۶-«عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ب قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ج فِي سَفَرٍ، فَرَأَى زِحَاماً وَرَجُلاً قَدْ ظُلِّلَ عَلَيْهِ، فَقَالَ: مَا هَذَا؟ قَالُوا: صَائِمٌ. قَالَ: لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصَّوْمُ فِي السَّفَرِ.

وَفِي لَفْظٍ لِمُسْلِمٍ: عَلَيْكُمْ بِرُخْصَةِ اللَّهِ الَّتِي رَخَّصَ لَكُمْ».

واژه‌ها:

الزحام: شلوغی.

ظلل علیه: برایش سایه کرده بودند.

البرِّّ: کار نیکو و شایسته.

مفهوم حدیث: «جابر بن عبد الله ب می‌فرماید: رسول الله ج در حال سفر بود که در یک شلوغی مردی را دید که برایش سایه کرده بودند، فرمود: چه شده است؟ گفتند: این مرد روزه است، فرمود: روزه گرفتن در سفر از کارهای پسندیده نیست.

و در روایتی نزد امام مسلم: از رخصت‌هایی که خداوند برایتان قرار داده است استفاده کنید».

۱۸۷-«عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ س قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُوْلِ اللهِ ج فِي سَفَرٍ فَمِنَّا الصَّائِمُ، وَمِنَّا الْمُفْطِرُ قَالَ: فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فِي يَوْمٍ حَارٍّ، وَأَكْثَرُنَا ظِلاً صَاحِبُ الْكِسَاءِ. وَمِنَّا مَنْ يَتَّقِي الشَّمْسَ بِيَدِهِ. قَالَ: فَسَقَطَ الصُّوَّمُ، وَقَامَ الْمُفْطِرُونَ فَضَرَبُوا الأَبْنِيَةَ، وَسَقَوْا الرِّكَابَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ج: ذَهَبَ الْمُفْطِرُونَ الْيَوْمَ بِالأَجْرِ».

واژه‌ها:

الکساء: پارچه، لباس.

يَتَّقِي: پرهیز می‌کند، اجتناب می‌کند.

الصُّوَّم: جمع صائم، روزه داران.

ضَرَبُوا الأَبْنِيَةَ: چادرها را بر پا کردند.

الرِّکاب: شترها.

مفهوم حدیث: «انس بن مالک س می‌فرماید: در سفری همراه رسول الله ج بودیم، گروهی از ما روزه دار بودند و گروهی دیگر افطار کرده بودند، انس س می‌فرماید: در یکی از روزهای گرم در منزلگاهی پیاده شدیم، هر کس لباس یا پارچه‌ای داشت دارای بهترین سایه بود، و گروهی که پارچه‌ای نداشتند با دست خود از گرما‌ی خورشید جلوگیری می‌کردند. کسانی که روزه دار بودند از شدت گرما بر زمین افتادند، و کسانی که افطار کرده بودند خیمه‌ها را بر پا کردند و شترها را آب دادند، آنگاه رسول الله ج فرمودند: کسانی که افطار کرده بودند امروز را با اجر سپری کردند».

۱۸۸-«عَنْ عَائِشَةَ ل قَالَتْ: كَانَ يَكُونُ عَلَيَّ الصَّوْمُ مِنْ رَمَضَانَ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْ أَقْضِيَ إلاَّ فِي شَعْبَانَ».

مفهوم حدیث: «عایشه ل می‌فرماید: روزۀ قضای رمضان بر گردن داشتم، نمی‌توانستم آن را تا قبل از شعبان سال آینده قضا کنم».

۱۸۹-«عَنْ عَائِشَةَ ل أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ج قَالَ: مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامٌ صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ.

وَأَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُد وَقَالَ: هَذَا فِي النَّذْرِ خاصَّةً، وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ».

مفهوم حدیث: «عایشه ل از رسول الله ج روایت می‌کند که ایشان فرمودند: هر کس فوت کند و روزه‌ای بر گردن داشته باشد ولیش به جای او آن روزه را می‌گیرد.

ابو داود نیز این حدیث را روایت کرده و می‌گوید: این حکم فقط برای روزۀ نذر است،و احمد بن حنبل نیز به همین فتوا داده است».

۱۹۰-«عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ب قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ ج فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ، أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا؟ فَقَالَ: لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عَنْهَا؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى.

وَفِي رِوَايَةٍ: جَاءَتِ امْرَأَةٌ إلَى رَسُولِ اللَّه ج فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ نَذْرٍ، أَفَأَصُومُ عَنْهَا؟ قَالَ: أَفَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ فَقَضَيْتِيهِ، أَكَانَ يُؤَدِّي ذَلِكَ عَنْهَا؟ فَقَالَتْ: نَعَمْ. قَالَ: فَصُومِي عَنْ أُمِّكِ».

مفهوم حدیث: «عبد الله بن عباس ب می‌فرماید: شخصی نزد رسول الله ج آمد و گفت: یا رسول الله مادرم مرده است و روزۀ یک ماه بر گردنش می‌باشد، آیا قضایش را برایش بگیرم؟ پیامبر ج فرمود: اگر مادرت به کسی بدهکار بود آیا آن را برایش قضا می‌کردی؟ آن مرد گفت: بله، پیامبر ج فرمود: قضا کردن بدهی خدا شایسته‌تر است.

و در روایتی: زنی نزد رسول الله ج آمد و گفت: یا رسول الله مادرم مرده است و بر گردنش روزۀ نذر است، آیا برایش آن روزه را بگیرم؟ پیامبر ج فرمود: آیا اگر مادرت بدهکار کسی بود و آن بدهکاری را پرداخت می‌کردی از گردن مادرت ساقط می‌شد؟ آن زن گفت: بله، پیامبر ج فرمود: بنابراین به جای مادرت روزه بگیر».

۱۹۱-«عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ س أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ج قَالَ: لا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ و أَخَّرُوا السَّحُورَ».

واژه‌ها:

لا یزال: همچنین.

عجّلوا: عجله کردند.

مفهوم حدیث: «سهل بن سعد ساعدی س می‌فرماید: رسول الله ج فرمودند: تا زمانیکه مردم سریع افطار می‌کنند و سحری را به تاخیر می‌اندازند در خیر به سر می‌برند».

۱۹۲-«عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ س قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ج: إذَا أَقْبَلَ اللَّيْلُ مِنْ هَهُنَا وَأَدْبَرَ النَّهَارُ مِنْ هَهُنَا وَغَرَبَتِ الشَّمْسُ فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ».

مفهوم حدیث: «عمر بن خطاب س می‌فرماید: رسول الله ج فرمودند: هر گاه شب از این سمت (مشرق) شروع شود و روز از این سمت (مغرب) به پایان برسد وخورشید نیز غروب کند وقت افطار روزه دار فرا رسیده است».

۱۹۳-«عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ب قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ج عَنْ الْوِصَالِ، قَالُوا: يَا رَسُوْلَ اللهِ إنَّكَ تُوَاصِلُ، قَالَ: إنِّي لَسْتُ كَهَيْئَتِكُمْ، إنِّي أُطْعَمُ وَأُسْقَى.

وَرَوَاهُ أَبُو هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةُ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ش».

واژه‌ها:

الوصال: ادامه دادن روزه بیش از یک روز بدون افطار کردن یا سحری خوردن.

مفهوم حدیث: «عبد الله بن عمر ب می‌فرماید: رسول الله ج ما را از روزه گرفتن پی در پی بدون افطار و سحری منع فرمود، برخی به ایشان گفتند: یا رسول الله ولی شما این کار را انجام می‌دهی، پیامبر ج فرمودند: من مثل شما نیستم، به من غذا و آب رسانده می‌شود».

این حدیث را ابو هریره و عایشه و انس بن مالک ش نیز روایت کرده‌اند.

۱۹۴-«وَلِمُسْلِمٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ س: فَأَيُّكُمْ أَرَادَ أَنْ يُوَاصِلَ فَلْيُوَاصِلْ إلَى السَّحَرِ».

«و در صحیح مسلم از ابو سعید خدری س روایت شده که: پس اگر کسی خواست به روزه اش ادامه دهد فقط تا سحر ادامه بدهد».