﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي... [المائدة: ۵].

در روز غدیرخم و به دنبال ولایت على نازل گردید و معنى آیه شریفه این است: «... امروز دینتان را براى شما کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم...» نظر شما در این باره چیست؟

جواب؟ اگر به فرض نیز چنین مى بود اول باید آیه ۶٧ سوره مائده بیاید و در آن گفته شود:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ [المائدة: ۶٧].

یعنی: «ای پیامبر، برسان آنچه را که به سوى تو از جانب پروردگارت نازل شده است».

بعد آیه ۳ سوره مائده بیاید هر چند که آیه ۶٧ سوره مائده نیز برخلاف آنچه شیعیان مى گویند درباره جانشینى على نیست.

دیگر این که کلمه «اليوم» که مفسران شیعه آنرا «امروز» معنى نموده اند به معنى «امروز» نیست بلکه به معنى «امروزه» مى باشد و اگر آنرا «امروز» معنى کنیم غلط مى شود زیرا در آیه ۵ همین سوره مشاهده مى نمائیم که فرموده است:

﴿ٱلۡيَوۡمَ أُحِلَّ لَكُمُ ٱلطَّيِّبَٰتُ [المائدة: ۵].

یعنى: «امروزه چیزهاى پاکیزه براى شما حلال شده است».

اگر ما «اليوم» را به معنى «امروز» بگیریم اشتباه مى شود زیرا سال ها قبل از این آیه چیزهاى پاک حلال شده بوده است و خداوند در آیه ۱۵٧ سوره اعراف می فرماید:

﴿...وَيُحِلُّ لَهُمُ ٱلطَّيِّبَٰتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡخَبَٰٓئِثَ... [الأعراف: ۱۵٧].

یعنى: «... (پیامبر) چیزهاى پاکیزه را براى آنها حلال مى نماید و چیزهاى خبیث را بر آنها حرام مى گرداند...».

همچنین در آیه ۱٧۲ سوره بقره که سال ها قبل از سوره مائده نازل شده است آمده است.

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقۡنَٰكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِلَّهِ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ ١٧٢ [البقرة: ۱٧۲].

یعنى: «اى کسانی که ایمان آورده اید از پاکیزه هاى آنچه به شما روزى داده ایم بخورید و خدا را شکرگزار باشید...».

پس به روشنى معلوم است که چیزهاى پاکیزه (طیبات) قبلاً حلال شده بوده و در سوره مائده که تقریباً از آخرین سوره ها است که به پیغمبر نازل شده حلال نگردیده است. پس معنى کلمه «الیوم» در آیات سوره مائده برخلاف آنچه مفسران شیعه پنداشته اند «امروز» نیست بلکه «امروزه» مى-باشد.

همچنین آیه دیگرى نیز داریم که نشان مى دهد کلمه «الیوم» به معنى «امروزه» است.

در آیه ۲٩ سوره غافر مشاهده مى نماییم که مؤمن آل فرعون مى گوید.

﴿يَٰقَوۡمِ لَكُمُ ٱلۡمُلۡكُ ٱلۡيَوۡمَ ظَٰهِرِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِ [غافر: ۲٩].

یعنى: «اى قوم من، امروزه پادشاهى در زمین به دست شماست...».

در این آیه نیز مشاهده مى نماییم که کلمه «اليوم» به معنى «امروزه» مى باشد چون تنها در آن روزى که مؤمن آل فرعون این سخن را گفته است پادشاهى در دست قوم او که فرعون و لشکریانش بوده نبوده است بلکه از سال ها قبل، پادشاهى دست فرعون بوده است. پس به دست مى آید که کلمه «اليوم» به معنى «امروزه» یا «در این زمانه» مى باشد.

سؤال: پس معنى جمله ﴿ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ [المائدة: ۳]. در آیه ۳ سوره مائده چیست؟

جواب: منظور این است که امروزه موانع انجام فرایض دینى را از میان برداشته ام.

و مى دانیم که اگر احکام دین وجود داشته باشد ولى موانعى براى انجام آنها نیز وجود داشته باشد مثل این است که دین ناقص است و بدین منظور است که در آیه ۳٩ سوره انفال می فرماید:

﴿وَقَٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٞ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُۥ لِلَّهِ [الأنفال: ۳٩].

یعنى: «با آنها کارزار کنید تا فتنه اى نماند و تمام دین براى خدا باشد...».

در این آیه شریفه مشاهده مى نماییم که از بین رفتن فتنه (موانع انجام فرایض دینى) باعث مى شود تا تمام دین براى خدا باشد. و برای به دست آوردن معنى «فتنه» که در این آیه آمده است اگر به آیه ۲۱٧ سوره بقره توجه کنیم معلوم مى‌شود که «فتنه» مانعى بوده که کفار مکه براى پیامبر و یارانش که در مدینه بوده اند براى رفتن به حج بوجود مى آورده اند.

در آیه ۲۱٧ سوره بقره مى فرماید:

﴿ يَسۡ‍َٔلُونَكَ عَنِ ٱلشَّهۡرِ ٱلۡحَرَامِ قِتَالٖ فِيهِۖ قُلۡ قِتَالٞ فِيهِ كَبِيرٞۚ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَكُفۡرُۢ بِهِۦ وَٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ وَإِخۡرَاجُ أَهۡلِهِۦ مِنۡهُ أَكۡبَرُ عِندَ ٱللَّهِۚ وَٱلۡفِتۡنَةُ أَكۡبَرُ مِنَ ٱلۡقَتۡلِ... [البقرة: ۲۱٧].

یعنى: «از تو درباره ماهى که جنگ کردن در آن حرام است مى پرسند بگو جنگ در آن گناهى بزرگ و بازداشتن از راه خدا و کفر ورزیدن به او و بازداشتن از مسجد حرام (حج) و بیرون راندن اهل آن از آنجا نزد خدا (گناهى) بزرگ تر و فتنه از کشتار بزرگ تر است...».

از این آیه به دست مى آید که منظور از «فتنه» مانع شدن از رفتن مؤمنین به حج و اخراج اهل مکه بوده است.

و لذا در تفسیر «مجمع البیان» که از تفاسیر شیعى است و در تفسیر «جامع البيان» (طبرى) و برخى دیگر از تفاسیر مشاهده مى نماییم که در ذیل آیه: ﴿ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ... آورده اند:

«معنى ذلك: ﴿ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ حجكم فافردتم بالبلد الحرام تحجونه أنتم أيها الـمؤمنون دون الـمشركين لا يخالطكم فى حجكم مشرك». یعنى: «معناى اكملت لكم دينكم حج شما است كه بدون مشركين در بلد امن حج مى كنيد و مشركين با شما نيستند».

و مى دانیم با فتح مکه این موانع برداشته شده است و خداوند در آیه ۳ سوره مائده که ماه ها بعد از فتح مکه نازل شده است و تقریباً آخرین سوره اى است که بر پیامبر نازل شده است موقعیت آن زمان را براى مؤمنین تشریح مى-کند و مى‌فرماید:

﴿ٱلۡيَوۡمَ يَئِسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمۡ فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِۚ ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا [المائدة: ۳].

یعنى: «... امروزه کسانى که کفر پیشه اند از دین شما ناامید شده اند پس از آنان نترسید و از من بترسید در این دوران (به وسیله برداشتن موانع عبادت) دینتان را براى شما کامل کرده ام و نعمتم را بر شما تمام نموده ام و دین اسلام را براى شما برگزیده‌ام...».

سؤال: ممکن است معنى جمله ﴿أَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي... را که بعد از جمله ﴿أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ آمده است بفرمایید؟

جواب: جمله ﴿أَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي... اشاره به فتح مکه است خداوند در آیات ۱ و ۲ سوره فتح مى-فرماید:

﴿إِنَّا فَتَحۡنَا لَكَ فَتۡحٗا مُّبِينٗا ١ لِّيَغۡفِرَ لَكَ ٱللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنۢبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَيَهۡدِيَكَ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا ٢ [الفتح: ۱-۲].

یعنى: «ما تو را پیروزى بخشیده ایم پیروزى درخشانى (۱) تا خداوند از گناه گذشته و آینده تو در گذرد و نعمت خود را بر تو تمام گرداند و تو را به راهى راست هدایت نماید( ۲)».

در این آیه مشاهده مى نماییم که خداوند فتح و پیروزى را که در فتح مکه نصیب مؤمنین نموده است نعمت خود بر پیغمبر دانسته است.

و در آیه ۳ سوره مائده که مورد بحث ما است به این فتح که ماه ها قبل از نزول آیه ۳ سوره مائده انجام شده است اشاره مى نماید و مى فرماید. ﴿وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي.

و معنى جمله ﴿وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا که بعد از جمله ﴿ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي آمده است معلوم است و خداوند دین اسلام را براى مؤمنین پسندیده است.

ببینید چگونه آیات قرآن یکدیگر را تفسیر مى کنند؟ و زیبنده است آیه ۳ سوره مائده را از ابتدا تا انتهاى آن ترجمه نماییم.

خداوند در آیه ۳ سوره مائده مى فرماید:

﴿حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحۡمُ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِۦ وَٱلۡمُنۡخَنِقَةُ وَٱلۡمَوۡقُوذَةُ وَٱلۡمُتَرَدِّيَةُ وَٱلنَّطِيحَةُ وَمَآ أَكَلَ ٱلسَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيۡتُمۡ وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ وَأَن تَسۡتَقۡسِمُواْ بِٱلۡأَزۡلَٰمِۚ ذَٰلِكُمۡ فِسۡقٌۗ ٱلۡيَوۡمَ يَئِسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمۡ فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِۚ ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ فِي مَخۡمَصَةٍ غَيۡرَ مُتَجَانِفٖ لِّإِثۡمٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٣ [المائدة: ۳].

یعنى: «حرام شده است بر شما مردار و خون و گوشت خوک و آنچه به نام غیر خدا کشته شده باشد و حیوانی که خفه شده باشد و (به چوب) مرده و از بلندى افتاده و به (ضرب شاخ) مرده و آنچه درنده از آن خورده باشد مگر آنچه را (زنده یافته خود) سر ببرید وهمچنین آنچه برای بتان سر بریده شده باشد و قسمت کردن شما به وسیله تیرهاى قرعه، همه این کارها نافرمانى است، امروزه کسانی که کفر پیشه اند از (کارشکنى در دین شما) نومید گردیده اند پس از ایشان نترسید و از من بترسید امروزه (به وسیله رفع موانع انجام فرایض) دینتان را براى شما کامل نموده ام و (به وسیله فتح مکه) نعمتم را بر شما تمام نموده ام و آیین اسلام را براى شما اختیار نموده ام (و از جمله الطاف دیگر من آن است) که هرکس دچار گرسنگى شود بی آنکه به گناه متمایل باشد اگر از آنچه منع شده است بخورد در آن صورت خدا آمرزنده مهربان است».