صفحه نخست فقه و اصول احکام القرآن فصل: در اصل وجوب جهاد

فصل: در اصل وجوب جهاد

شافعی/ گوید: و چون مدتی از هجرت رسول خدا ج گذشت، و خدا جماعاتی را به پیروی رسول خداج موفق کرد، و بعون و یاری خدا نیروی با تعدادی که قبلاً نبود برای مسلمین ایجاد شد، پس برای ایشان جهاد را بعد از آنکه مباح بود واجب نمود، پس خدای تعالی در آیة ۲۱۶ سورة بقره فرمود:

﴿كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِتَالُ [البقرة: ۲۱۶] .

«قتال بر شما فرض شد».

و در سوره توبه آیه ۱۱۱ فرمود:

﴿إِنَّ ٱللَّهَ ٱشۡتَرَىٰ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَنفُسَهُمۡ وَأَمۡوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلۡجَنَّةَ [التوبة: ۱۱۱] .

«البته خدا از مؤمنین جانهایشان و مالهایشان را خرید بمقابل اینکه بهشت برای ایشان باشد».

و در سوره بقره آیه ۲۴۴ فرمود:

﴿وَقَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ٢٤٤ [البقرة: ۲۴۴] .

«و در راه خدا قتال کنید و بدانید که خدا شنوا و داناست».

و در سوره حج آیة ۷۸ فرمود:

﴿وَجَٰهِدُواْ فِي ٱللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِۦ [الحج: ۷۸] .

«و در راه خدا جهاد کنید آن طوری که سزاوار اوست».

و در سوره محمد آیه ۴ فرمود:

﴿فَإِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَضَرۡبَ ٱلرِّقَابِ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَثۡخَنتُمُوهُمۡ فَشُدُّواْ ٱلۡوَثَاقَ [محمد: ۴] .

«پس چون با کافران برخوردید، گردنها [ى شان‏] را بزنید. تا هنگامى که [بسیارى از] آنان را کشتید، بند [اسارت‏] را استوار دارید».

و در سوره توبه آیه ۳۸ فرمود:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَا لَكُمۡ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱثَّاقَلۡتُمۡ إِلَى ٱلۡأَرۡضِۚ أَرَضِيتُم بِٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا مِنَ ٱلۡأٓخِرَةِۚ فَمَا مَتَٰعُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا فِي ٱلۡأٓخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ ٣٨ إِلَّا تَنفِرُواْ يُعَذِّبۡكُمۡ عَذَابًا أَلِيمٗا وَيَسۡتَبۡدِلۡ قَوۡمًا غَيۡرَكُمۡ [التوبة: ۳۸-۳۹] .

«اى کسانى که ایمان آورده‏اید! چرا هنگامى که به شما گفته مى‏شود: «به سوى جهاد در راه خدا حرکت کنید!» بر زمین سنگینى مى‏کنید (و سستى به خرج مى‏دهید)؟! آیا به زندگى دنیا به جاى آخرت راضى شده‏اید؟! با اینکه متاع زندگى دنیا، در برابر آخرت، جز اندکى نیست! اگر (به سوى میدان جهاد) حرکت نکنید، شما را مجازات دردناکى مى‏کند، و گروه دیگرى غیر از شما را به جاى شما قرار مى‏دهد».

و در آیه ۴۱ همان سوره فرمود:

﴿ٱنفِرُواْ خِفَافٗا وَثِقَالٗا وَجَٰهِدُواْ بِأَمۡوَٰلِكُمۡ وَأَنفُسِكُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ [التوبة: ۴۱] .

«(همگى به سوى میدان جهاد) حرکت کنید سبکبار باشید یا سنگین بار! و با اموال و جانهاى خود، در راه خدا جهاد نمایید».

سپس ذکر نموده قومی را که در جهاد از رسول خداج تخلف کردند، کسانی که اظهار اسلام می‌کردند، و در سورة توبه آیة ۴۲ فرمود:

﴿لَوۡ كَانَ عَرَضٗا قَرِيبٗا وَسَفَرٗا قَاصِدٗا لَّٱتَّبَعُوكَ [التوبة: ۴۲] .

«اگر متاع و بهره نزدیکی و سفری آسان باشد تو را پیروی کنند ولیکن چون سفر دور است خودداری می‌کنند».

پس در همان آیه بیان کرد که بر ایشان جهاد است چه نزدیک باشد و چه دور، و در آیة ۱۲۰ و ۱۲۱ همان سوره فرمود:

﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ لَا يُصِيبُهُمۡ ظَمَأٞ وَلَا نَصَبٞ وَلَا مَخۡمَصَةٞ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَطَ‍ُٔونَ مَوۡطِئٗا يَغِيظُ ٱلۡكُفَّارَ [التوبة: ۱۲۰-۱۲۱] .

«این برای این است که به ایشان عطش و رنج و تنگی در راه خدا نمی‌رسد و قدمی بمحلی که کفار را به غضب می‌آورد نمی‌گذارند».

تا آنکه فرموده:

﴿لِيَجۡزِيَهُمُ ٱللَّهُ أَحۡسَنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٢١ [التوبة: ۱۲۱] .

« (مگر) اینکه خدا ایشان را به نیکوتر از آنچه عمل می‌کردند جزا دهد». و در مقابل عمل نیکشان دارای اجر زیادند.

شافعی می‌گوید: بزودی بیان می‌کنیم آنچه در ذهن داریم. ان شاء الله.

گوید: و خدا جل ثناؤه در آیه ۸۱ سورة توبه فرمود:

﴿فَرِحَ ٱلۡمُخَلَّفُونَ بِمَقۡعَدِهِمۡ خِلَٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ وَكَرِهُوٓاْ أَن يُجَٰهِدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِي ٱلۡحَرِّۗ قُلۡ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرّٗاۚ لَّوۡ كَانُواْ يَفۡقَهُونَ ٨١ [التوبة: ۸۱] .

«متخلفین از جنگ خوشند که بر خلاف رسول خدا نشستند و نخواستند که با مال و جان در راه خدا جهاد کنند و گفتند: در گرما حرکت نکنید. بگو: آتش جهنم حرارتش سخت‌تر است، اگر بفهمند».

و در سوره صف آیه ۴ فرموده:

﴿إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِهِۦ صَفّٗا كَأَنَّهُم بُنۡيَٰنٞ مَّرۡصُوصٞ ٤ [الصف: ۴] .

«البته خدا دوست می‌دارد کسانی را که چون ستونی آهنین و یکپارچه در راه او کارزار می‌کنند».

و در سوره نساء آیه ۷۵ فرموده:

﴿وَمَا لَكُمۡ لَا تُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ [النساء: ۷۵] .

«چه شده شما را که در راه خدا قتال نمی‌کنید».

علاوه بر آنچه در سایر آیات ذکر نموده از وجوب جهاد و حکم متخلفین.