صفحه نخست حدیث و سنت فیض الباری شرح مختصر صحیح البخاری- جلد سوم ۳۵- باب: الرَّمَلِ فِي الحَجِّ وَالعُمْرَةِ
...

۳۵- باب: الرَّمَلِ فِي الحَجِّ وَالعُمْرَةِ
باب [۳۵]: (رَمَل) نمودند در حج و عمره

۸۱۳- عَن عُمَرَ بْنَ الخَطَّابِ س قَالَ: «فَمَا لَنَا وَالرَّمَلِ إِنَّمَا كُنَّا رَاءَيْنَا بِهِ المُشْرِكِينَ وَقَدْ أَهْلَكَهُمُ اللَّهُ»، ثُمَّ قَالَ: «شَيْءٌ صَنَعَهُ النَّبِيُّ ج فَلاَ نُحِبُّ أَنْ نَتْرُكَهُ» [رواه البخاری: ۱۶٠۵].

۸۱۳- از عمرس روایت است که گفت: اکنون چه لازم است که (رمل) نمائیم؟ (رَمَل) فقط جهت اظهار قوت برای مشرکین بود، و اکنون خداوند متعال آن‌ها را از بین برده است.

بعد از آن خودش گفت: (رَمل) چیزی است که پیامبر خدا ج انجام داده‌اند، از این جهت نمی‌خواهیم آن را ترک نمائیم [۱۴۸].

۸۱۴- عَنِ ابْنِ عُمَرَ ب قَالَ: «مَا تَرَكْتُ اسْتِلاَمَ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ فِي شِدَّةٍ وَلاَ رَخَاءٍ، مُنْذُ رَأَيْتُ النَّبِيَّ ج يَسْتَلِمُهُمَا» [رواه البخاری: ۱۶٠۶].

۸۱۴- از ابن عمرب روایت است که گفت: از وقتی که دیدم پیامبر خدا ج این دو رکن را [یعنی: رکن یمانی و حجر الأسود را] استلام می‌کنند، استلام آن‌ها را در وقت سختی و آسانی [یعنی: در وقت ازدحام و غیر ازدحام] ترک نکرده‌ام [۱۴٩].

[۱۴۸] از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه: ۱) عمرس در احکام تعبدی تابع آثار بود، و بدون از اینکه از علل آن جستجو کند، از آن پیروی می‌نمود، و این موقف از گفته‌اش در مورد استلام حجر الأسود، و رمل به خوبی هویدا است، ولی در مسائل معاملات بیشتر متکی به معقولیت و روح نص، و مراعات مصالح بود، و از این جهت بود که در مسائل بسیاری به همین اساس اجتهاد نمود. ۲) رمل نباید ترک گردد، ولی اگر کسی آن را ترک کرد، بر وی چیزی از فدیه و یا صدقه لازم نمی‌گردد. [۱۴٩] از مسائل و احکام متعلق به این حدیث آنکه: ازدحامی که در زمان ابن عمرب بود، به طور یقین غیر از ازدحامی است که درزمان ما وجود دارد، زیرا درآن وقت شخص می‌توانست با تحمل اندک زحمتی به استلام ارکان، و حجر الأسود دست یابد، ولی اکنون چنین نیست، و اگر کسی تصمیم به استلام می‌گیرد، بدون از مشقت زیاد، وبدون از اذیت کردن و پا مال نمودند دیگران این کار برایش امکان پذیر نیست، بنابراین در چنین حالتی بهتر بلکه سنت، بلکه واجب است که از استلام مباشر حجر الأسود خود داری نموده و به اشاره به طرف آن طوری که نبی کریم ج در هنگام ازدحام می‌کردند اکتفاء نماید، و حدیث بعدی اشارۀ به این امر دارد.