صفحه نخست حدیث و سنت فیض الباری شرح مختصر صحیح البخاری- جلد سوم ۱٩- باب: عَلَى کُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ فَمَن لَم ی...

۱٩- باب: عَلَى کُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ فَمَن لَم یَجِد فَلْیَعْمَل بِالمَعرُوفِ
باب [۱٩]: بر هر مسلمان صدقه دادن لازم است، و کسی که ندارد کار نیکی انجام دهد

٧۳٠- عَن أَبی مُو سی رَضِیَ اللهُ عَنهٌ: عَنِ النَّبِيِّ ج قَالَ: «عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ»، فَقَالُوا: يَا نَبِيَّ اللَّهِ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: «يَعْمَلُ بِيَدِهِ، فَيَنْفَعُ نَفْسَهُ وَيَتَصَدَّقُ» قَالُوا: فَإِنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: «يُعِينُ ذَا الحَاجَةِ المَلْهُوفَ» قَالُوا: فَإِنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: «فَلْيَعْمَلْ بِالْمَعْرُوفِ، وَلْيُمْسِكْ عَنِ الشَّرِّ، فَإِنَّهَا لَهُ صَدَقَةٌ» [رواه البخای: ۱۴۴۵].

٧۳٠- از ابو موسیس از پیامبر خدا ج روایت است که فرمودند:

«بر هر مسلمانی صدقه دادن لازم است».

گفتند: یا رسول الله! کسی که چیزی ندارد[چه کند]؟

فرمودند: «بدست خود کار کند، و برای خود منفعت برساند و صدقه بدهد».

گفتند: اگر نتوانست؟

فرمودند: «به ستم دیدۀ حاجت مند کمک نماید».

گفتند: اگر نتوانست؟

فرمودند: «کار نیک را[که می‌تواند] انجام بدهد، و از کار بد خود داری نماید، و همین چیز برایش صدقه محسوب می‌شود» [۳۲].

[۳۲] از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه: هر مسلمان باید به اندازۀ توان خود به فقراء و حاجت مندان کمک کند، و اگر چنین قدرتی ندارد، کار‌های نیک دیگری از قبیل نصیحت، آشتی دادن دو نفر مسلمان، غم شریکی با دیگران و امثال این‌ها را انجام دهد، و اگر چنین نمی‌کند، و یا قدرت آن را ندارد، حد اقل از زیان رساندن به دیگران با زبان و دست خود، خود داری نماید، زیرا هر انسانی اگر به کردن کاری قدرت نداشته باشد، به نکردن کاری به طور حتم، قدرت دارد.