صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده سوم‏: خوردنى‏ها ونوشیدنى‏ها:

ماده سوم‏: خوردنى‏ها ونوشیدنى‏ها:

الف) طعام:

۱- تعریف طعام: منظور از طعام، تمام خوردنى‏ها از نوع حبوبات، خرما و گوشت و غیره مى‏باشند.

۲- حکم طعام: اصل در تمام خوردنى‏ها حلال بودن است. خداوند مى‏فرماید: ﴿هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا [البقرة: ۲٩]. «خداوند کسى است که همه چیز روى زمین را براى شما آفریده است». روى این اصل هیچ چیزى نباید حرام باشد بجز آنچه که دلیلى از قرآن، حدیث و قیاس آن را از دایره حلت بیرون آورده باشد، بى‏گمان بعضى خوردنى‏ها را شارع حرام کرده است، چون آن‌ها ضرر جسمانى یا عقلى دارند، یعنى خوردن آن‌ها منجر به اختلال حواس یا نقض اعضاء جسم مى‏شود، همانطور که براى امتهاى سابق، خداوند بسیارى از طعام‏ها را بخاطر امتحان حرام کرده بود.

خداوند مى‏فرماید:

﴿فَبِظُلۡمٖ مِّنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمۡنَا عَلَيۡهِمۡ طَيِّبَٰتٍ أُحِلَّتۡ لَهُمۡ [النساء: ۱۶۰]. «در اثر ظلم و ستم یهودیها رزق پاکى که براى آنان حلال بود، حرام کردیم».

خوردنی‌هاى حرام:‏

(خوردنى‏هاى که حرام هستند)

الف) آن‌هائى که قرآن آن‌ها را حرام قرار داده‌است‏.

۱- طعامى که متعلق به دیگران است و شخص هیچگونه ملکى که آن را مباح کند، در آن ندارد، خداوند مى‏فرماید: ﴿وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ [البقرة: ۱۸۸]. «اموال دیگران را از راه باطل نخورید»، رسول اکرمص مى‏فرماید: «فَلاَ يَحْلُبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِهِ» (ابوداود و ترمذی). «هیچکس حیوان دیگرى را بدون اجازه او ندوشد».

۲- مردار، حیوانى که بدون ذبح مرده باشد، حیوان خفه شده، زده شده، افتاده از بالا به پائین، یا در اثر ضربه حیوانى دیگر مرده است، همه این‌ها از نوع مردار هستند.

۳- خون مسفوح: خونى که موقع ذبح کردن حیوان جارى مى‏شود، هم چنین خون کلیه حیواناتى که ذبح نشده‏اند، حرام است.

۴- گوشت خنزیر و اجزاء آن: مانند خون، چربى پوست و غیره.

۵- حیوانى که براى غیر خدا ذبح شده باشد: یعنى موقع ذبح آن نامى غیر از نام اللّه ذکر شده باشد.

۶- آنچه که بر نصب ذبح شده باشد: ذبح شده بر نصب، تمام حیوان‌هایى را در بر مى‏گیرد که بر سر قبور، گنبدها و زیارت‌ها و هرآنچه که به عنوان نشانى و رمز براى عبادت غیر اللّه شناخته شود، ذبح شده باشد، در قرآن آمده است:

﴿وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ [المائدة: ۳]. «هر آنچه که بر علامت‏ها ذبح شود». این شش نوع محرمات به نص صریح قرآن حرام هستند.

ب) خوردنى و نوشیدنى‏هائى که توسط رسول اکرم حرام شده‏اند:

۱- الاغ اهلى: حضرت جابرس مى‏گوید: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ج يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِيَّةِ وَأَذِنَ فِي لُحُومِ الْخَيْلِ» (متفق علیه). «رسول اکرمص در غزوه خیبر از خوردن‏ گوشت خر اهلى منع فرمود و خوردن گوشت اسب را جایز قرار داد».

۲- قاطر: حرمت قاطر بخاطر الاغ اهلى است. چون حکم هر دوتا یکى است، خداوند مى‏فرماید: ﴿وَٱلۡخَيۡلَ وَٱلۡبِغَالَ وَٱلۡحَمِيرَ لِتَرۡكَبُوهَا [النحل: ۸]. آیه دلیل نقلى است و بر حرمت گوشت قاطر دلالت دارد. اگر سوال شود، آیه مذکور بطور یکسان بر حرمت الاغ اهلى، قاطر و اسب دلالت دارد، شما چگونه اسب را حلال مى‏دانید؟ جواب این است که اسب بخاطر دستور صریح و اجازه آشکار رسول اللّهص از حکم این آیه مستثنى است. در حدیث حضرت جابرس گذشت.

۳ و ۴- هر درنده پنجه‏دار، مانند: شیر، پلنگ، ببر، فیل، گرگ، سگ، روباه، سنجاب و غیره، یعنى کلیه درندگانى که بوسیله پنجه‏هاى خود شکار مى‏کنند، همچنین پرندگان پنجه دار، مانند: شاهین، عقاب، باز، جغد و کلیه پرندگانى که با چنگ‌هاى خود شکار مى‏کنند.

از حضرت ابن عباسب روایت است: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ج عَنْ كُلِّ ذِى نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَعَنْ كُلِّ ذِى مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ» (مسلم). «رسول اکرمص از خوردن گوشت هر درنده پنجه‏دار و از هر پرنده چنگدار منع کرده است».

۵- جلاله حیوانى است که از نجاست‏ها تغذیه مى‏کند و اکثر از گوشت جانوران مرده زندگى را سپرى مى‏کند و مانند آن است ماکیان. از حضرت عبداللّه بن عمرب روایت است: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ج عَنْ لُحُومِ الْجَلاَّلَةِ وَأَلْبَانِهَا فَلا تُؤْكَلُ حَتَّى تُحْبَسَ عَنِ النَّجَاسَةِ أيَّامًا يَطِيْبُ فِيْها لَحْمُها، وَلَا يَشْرَبُ لَبَنَها إلَّا بَعدَ إبْعادِها عَنِ النَّجاسَةِ أَيَّامًا يَطِيْبُ فِيْها لَبَنُهَا».

ج) آنچه که بدلیل ضرر منع شده است:

۱- کلیه انواع سم‏ها. چون ضرر آن‌ها براى جسم به ثبوت رسیده است.

۲- خاک، گل و لا، سنگ، ذغال، خوردن همه این‌ها مضر است و اندک سودى ندارد (بنابراین حرام و ناجایز است).

۳- چیزها و حشرات ناپاکى که طبع انسان آن‌ها را نمى‏پسندد و از خوردن آن‌ها کراهیت دارد. مانند انواع حشرات خوردن آن‌ها باعث بیمارى شده منجر به اذیت و آزار جسم و جان مى‏گردد.

د) آنچه که بدلیل اجتناب از نجاسات منع شده‏اند:

۱- هر خوردنى و نوشیدنى که آمیخته با نجاسات باشد. رسول اکرمص درباره موشى که در روغن مى‏افتد، مى‏فرماید: «إِنْ كَانَ جَامِدًا فَأَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَإِنْ كَانَ مَائِعًا فَلَا تَقْرَبُوهُ» (نسائی). «اگر روغن بسته و جامد است (موش و روغن اطراف آن را) انداخته و بقیه را بخورید و اگر مایع است، به آن نزدیک نشوید».

۲- هر آنچه که ذات آن نجس باشد، مانند مدفوع انسان و سایر حیوانها، خداوند مى‏فرماید: ﴿وَيُحَرِّمُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡخَبَٰٓئِثَ [الأعراف: ۱۵٧]. «نجاست‏ها و گندگی‌ها براى آنان حرام کرده شده‏اند».

ﻫ) خوردنی‌هاى حرامى که براى مضطر مباح مى‏گردند:

براى کسى که مضطر، (بشدت دچار گرسنگى) است و اگر نخورد احتمال از دست دادن جانش وجود دارد، جایز است که از هرگونه خوردنى حرام، بجز سمّ و زهر، استفاده کند، البته باندازه‏اى که جان خود را از نابودى نجات دهد، خواه مال غیر باشد یا مردار یا گوشت خنزیر باشد، بشرط اینکه از مقدار لازم تجاوز نکند. و با کراهیت و دل واپسى از آن استفاده کند نه با لذت و خوشى، خداوند مى‏فرماید: ﴿فَمَنِ ٱضۡطُرَّ فِي مَخۡمَصَةٍ غَيۡرَ مُتَجَانِفٖ لِّإِثۡمٖ [المائدة: ۳]. مگر کسیکه سخت ناچار شد بشرطیکه‏میل به گناه داشته نباشد.

شراب:

۱- تعریف شراب: منظور از شراب تمام نوشیدنى‏هاى مایع است.

۲- حکم شراب: اصل در نوشیدنى‏ها همان است که در خوردنى‏ها بود، یعنى اینکه در اصل مباح هستند، بدلیل اینکه خداوند مى‏فرماید: ﴿هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا [البقرة: ۲٩]. «اوست که همه موجودات روى زمین را براى شما خلق کرده است» بجز نوشیدنى‏هائى که دلیل خارجى آن‌ها را از دایره حلت بیرون آورده باشد. مانند:

۱- خمر: (شراب) خداوند درباره آن مى‏فرماید: ﴿إِنَّمَا ٱلۡخَمۡرُ وَٱلۡمَيۡسِرُ وَٱلۡأَنصَابُ وَٱلۡأَزۡلَٰمُ رِجۡسٞ مِّنۡ عَمَلِ ٱلشَّيۡطَٰنِ فَٱجۡتَنِبُوهُ [المائدة: ٩۰]. «همانا شراب، قمار تقسیم بوسیله کپنهاى نابرابر، همه این‌ها نامطلوب، نجس و از کارهاى شیطانى هستند، از آن‌ها بپرهیزید». رسول اکرمص مى‏فرماید: «لَعَنَ اللَّهُ الْخَمْرَ وَلَعَنَ شَارِبَهَا وَسَاقِيَهَا وَعَاصِرَهَا وَمُعْتَصِرَهَا وَبَائِعَهَا وَمُبْتَاعَهَا وَحَامِلَهَا وَالْمَحْمُولَةَ إِلَيْهِ وَآكِلَ ثَمَنِهَا» (ابوداود و حاکم با سند صحیح). «خداوند شراب، و کسى را که شراب مى‏نوشد، تقسیم مى‏کند، مى‏فروشد، مى‏خرد، مى‏فشارد، دستور فشردن را مى‏دهد، حمل مى‏کند، بسویش حمل کرده مى‏شود، و یا از قیمت آن استفاده مى‏کند، همه را مورد لعن و نفرین قرار داده‌است».

۲- هرگونه مایع مسکر و نشئه‏آور و انواع نوشیدنى‏هائى که در آن‌ها الکل آمیخته باشد. رسول اکرمص مى‏فرماید: «كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ وَكُلُّ خَمْرٍ حَرامٌ» «هر مسکر و مخدر در حکم خمر است و هر خمر حرام است».

۳- عصاره مخلوط: عصاره خرماى نارسیده با عصاره خرماى رسیده یا عصاره کشمش و خرما که در یک ظرف آمیخته شده بعد روى آن آب ریخته شود و تبدیل به شراب گردد، این آمیخته خواه مسکر و مخدر باشد یا نباشد حرام است. چون رسول اکرمص از این منع کرده است: مى‏فرماید: «لاَ تَنْتَبِذُوا الزَّهْوَ وَالرُّطَبَ جَمِيعًا وَلاَ تَنْتَبِذُوا الزَّبِيبَ وَالتَّمْرَ جَمِيعًا وَانْتَبِذُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى حِدَتِهِ» (مسلم). «خرماى نارسیده و سفت را همراه با خرماى رسیده داخل ظرف آب (مشک) نریزید و خرما را همراه با کشمش در داخل، مشک آب، قرار ندهید، البته هرکدام را جداگانه مى‏توانید، در داخل مشک آب بریزید» دلیل نهى این است که در صورت آمیزش خرماى نرسیده با خرماى رسیده یا خرما با کشمش، صلاحیت سکر و مخدر بودن به سرعت در آن بوجود مى‏آید، از این جهت رسول اکرمص منع فرمود.

۴- پیشاب کلیه حیواناتى که حرام گوشت هستند، زیرا پیشاب آن‌ها نجس است و هر نجس حرام است.

۵- شیر کلیه حیواناتى که گوشت آن‌ها حرام است بجز انسان که شیرش حلال است.

۶- انواع دخانیات مانند: بنگ، چرس، حشیش و سیگار، زیرا بعضى از این دخانیات مسکراند و بعض دیگر براى جسم ضرر دارند، بعضى‏ها بوى بد دارند و موجب اذیت آن عده از انسان‌ها و فرشتگان مى‏شوند که با معتادان همراه‏اند، و هر چه که مایه اذیت و آزار باشد شرعا ممنوع است.

٧- سایر مشروبات محرم بوقت اضطرار حلال مى‏شوند.

مثلا اگر استخوانى یا هر چیزى دیگر در گلو گیر کرده باشد و براى رفع آن راه حلى جز استفاده از نوشیدنى‏هاى حرام وجود ندارد، جایز است که از شراب یا سایر نوشیدنى‏هاى حرام، بخاطر نجات جان شخص مبتلا به استفاده شود، همانطور که در صورت تشنگى شدید جایز است که انسان از مشروبات حرام بنوشد و جان خود را نجات دهد.