ماده پنجم‏: بحث ظهار:

۱- تعریف ظهار: ظهار عبارت است از اینکه، شخص به همسرش مى‏گوید: «أنتِ عَلَىَّ كَظَهْرِ أُمِّىِ» «تو براى من مانند پشت مادرم هستى».

۲- حکم ظهار: ظهار بدلیل اینکه خداوند آن را منکر و سخن دروغ دانسته است، حرام است. خداوند درباره ظهارکنندگان مى‏فرماید: ﴿وَإِنَّهُمۡ لَيَقُولُونَ مُنكَرٗا مِّنَ ٱلۡقَوۡلِ وَزُورٗا [الـمجادلة: ۲]. «آنان سخن نازیبا و دروغ مى‏گویند».

۳- احکام ظهار:

۱- جمهور علماء بر این باورند که ظهار اختصاص به مادر ندارد بلکه تشبیه دادن همسر با کلیه زنانى که بطور دائم حرام‏اند، ظهار نامیده مى‏شود، مانند: تشبیه دادن با دختر، خواهر، جده، عمه، خاله و غیره. زیرا همه این‌ها مانند مادرم حرمت ابدى دارند.

۲- هرگاه شوهر، (مظاهر) قصد رجوع به همسرش که با وى ظهار کرده داشته باشد، کفاره ظهار بر وى واجب مى‏گردد. خداوند مى‏فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ يُظَٰهِرُونَ مِن نِّسَآئِهِمۡ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُواْ فَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مِّن قَبۡلِ أَن يَتَمَآسَّا [الـمجادلة: ۳]. «و کسانى که با زنانشان ظهار مى‏کنند، سپس از آنچه گفته‏اند باز مى‏گردند، باید پیش از آنکه به هم دست رسانند برده‏اى آزاد کنند» و بعد از آن مراجعه نمایند.

۳- پرداختن کفاره، پیش از هر گونه تماس جنسى و انجام مقدمات آن، بر شخص ظهار کننده واجب است.

۴- اگر قبل از دادن کفاره تماس جنسى برقرار شود، بسیار گناه است، با ندامت و استغفار باید توبه کرد و کفاره داد. و بجز کفاره و توبه جریمه‏اى دیگر ندارد. رسول ‏اللّهص خطاب به شخصى که گفت: با همسرم ظهار کردم و قبل از اینکه کفاره ظهار بدهم با وى جماع کردم، فرمود: «مَا حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ فَلَا تَقْرَبْهَا حَتَّى تَفْعَلَ مَا أَمَرَك اللَّهُ بِهِ» (ترمذى و آن را صحیح گفته است). «چه عاملى موجب شد که چنین کنى؟ پس اکنون تا کفاره نداده‏اى، با وى آمیزش جنسى نکن». رسول اکرمص در این حدیث بر شوهر که پیش از کفاره‏ مجامعت کرده بود، چیزى جز کفاره واجب نکرد.

۵- کفاره بصورت یکى از سه چیز باید داده شود. و انتقال از اولى به دومى از دومى به سومى جایز نیست مگر اینکه قادر به اولى نباشد. و آن سه از این قراراند. ۱- آزاد کردن غلام یا کنیز مسلمان. ۲- روزه گرفتن دو ماه متوالى بدون وقفه. ۳- اطعام ۶۰ مسکین. خداوند مى‏فرماید: ﴿فَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مِّن قَبۡلِ أَن يَتَمَآسَّاۚ ذَٰلِكُمۡ تُوعَظُونَ بِهِۦۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٞ ٣ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ شَهۡرَيۡنِ مُتَتَابِعَيۡنِ مِن قَبۡلِ أَن يَتَمَآسَّاۖ فَمَن لَّمۡ يَسۡتَطِعۡ فَإِطۡعَامُ سِتِّينَ مِسۡكِينٗا [الـمجادلة: ۳-۴]. «آزاد کردن یک گردن مؤمن قبل از برقرارى تماس جنسى، با این حکم به شما نصیحت مى‏شود و خداوند نسبت به اعمالتان آگاه است، اگر کسى غلام یا کنیز ندارد، دو ماه متوالى پیش از ایجاد و ارتباط جنسى روزه گیرد. هرکس توان این را ندارد شصت مسکین را اطعام کند».

۶- متوالى بودن روزه‏ها لازم است، دو ماه قمرى روزه گیرد یا از روى حساب شصت روز را روزه گیرد، فرق ندارد. اگر بدون عذر بیمارى روزه‏هاى کفاره را تفریق کرد، یعنى جدا، جدا گرفت روزه‏هاى قبلى فاقد اعتبار شده از سر نو باید روزه گیرد، خداوند مى‏فرماید: ﴿فَصِيَامُ شَهۡرَيۡنِ مُتَتَابِعَيۡنِ.

٧- مقدار کفاره در صورت اطعام، یک صاع گندم (دو کیلو و دویست گرم) یا دو صاع خرما یا جو (چهار کیلو و چهار صد گرم) است. این مقدار به یک مسکین داده شود. اگر تمام مقدار کفاره را به کمتر از شصت نفر داد، جایز نیست.