صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده دوم‏: ودیعت و امانت:‏

ماده دوم‏: ودیعت و امانت:‏

۱- تعریف ودیعت: ودیعت چیزى است که نزد کسى گذاشته مى‏شود تا از آن حفاظت کرده و هرگاه که مالک آن را بخواهد باو سپرده شود.

۲- حکم ودیعت: ودیعت جایز و مشروع است. آیه‏هاى زیر به مشروعیت آن اشاره دارند: مى‏فرماید: ﴿فَلۡيُؤَدِّ ٱلَّذِي ٱؤۡتُمِنَ أَمَٰنَتَهُۥ [البقرة: ۲۸۳]. «کسى که امین قرار داده شده‏ است، امانتش را بپردازد». و مى‏فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا [النساء: ۵۸]. «خداوند امر مى‏کند شما را تا امانت‏ها را به کسانى که شایستگى آن را دارند بسپارید». رسول اکرمص مى‏فرماید: «أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ، وَلا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ» (ابوداود و ترمذى). «امانت را به کسى که تو را امین قرار داده است، بسپار و کسى که در حق تو خیانت کرده است تو در حق او خیانت نکن» ودیعه نوعى امانت است، و حکم ودیعت با توجه به اختلاف اوضاع و احوال مختلف مى‏شود. گاهى قبول و پذیرفتن ودیعه واجب مى‏گردد، و آن در شرایطى که مسلمان ناچار است که از مالش حفاظت کند و بجز کسى که کالایش را باو مى‏دهد، نمى‏یابد، در بعضى شرایط پذیرفتن ودیعت مستحب و مستحسن مى‏گردد نه واجب، مثلا یک شخص در عین حال که قادر به حفاظت از مال خود است، آن را جهت حفاظت به دیگرى مى‏دهد، در این حالت پذیرفتن ودیعت واجب نیست. البته مستحب است زیرا نوعى تعاون على‏البر است، خداوند مى‏فرماید: ﴿وَتَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡبِرِّ وَٱلتَّقۡوَىٰ [المائدة: ۲]. و گاه وقتى پذیرفتن ودیعت مکروه است، یعنى اگر کسى که ودیعه باو سپرده مى‏شود، اگر توان حفاظت آن را ندارد، پذیرفتن آن مکروه است.

احکام ودیعت:

۱- امانت گذار و امانت‏دار هر دو باید مکلف، عاقل و توانا باشند، پس کودک و دیوانه که فاقد عقل مى‏باشند نمى‏توانند کالایى را به ودیعت بگذارند، یا قبول کنند.

۲- اگر ودیعت بدون تعدى و کوتاهى، تلف شود، ضمان بر وى واجب نیست، رسول اکرمص مى‏فرماید: «لَا ضَمانَ عَلَى مُؤتَمَنٍ» (دار قطنى، سندش ضعیف است نزد جمهور معمول به است). «امانت‏دار، ضامن نیست» و مى‏فرماید: «مَنْ أُودِعَ وَدِيعَةً فَلاَ ضَمَانَ عَلَيْهِ» «هرکس امانتى نزد او گذاشته شود، ضامن نیست». (ابن ماجه).

۳- هر یک از طرفین هرگاه خواسته باشد مى‏تواند ودیعه را برگرداند.

۴- امانت‏دار بدون اجازه صاحب امانت بهیچ وجه نمى‏تواند، از ودیعه استفاده کند، هرگونه استفاده منوط به اجازه مالک مى‏باشد.

۵- اگر میان امانت‏گذار و امانت‏دار در مورد اداى امانت، اختلاف پیدا شود، سخن امانتدار با سوگند معتبر است. الا اینکه امانت گذار مدعایش را که اداء نکردن ودیعه است، با بینه ثابت کند.

نحوه تنظیم امانت نامه:

آقاى .... مى‏پذیرد که فلان مبلغ را از آقاى .... بعنوان ودیعه شرعى وصول کرده و حفاظت وصیانت آن را در محلى که مورد نظر صاحب ودیعه است متعهد و ملتزم شده است، و امانت‏دار حضور داشته و مراتب قید شده در امانت نامه را با علم و اراده خودش به امضاء رسانده است.

نحوه تنظیم بر گرداندن امانت:

بدینوسیله تائید مى‏گردد اینجانب.... عین کالائى را که نزد آقاى .... در فلان تاریخ به ودیعه گذاشته بودم، در فلان .... تاریخ تحویل گرفتم و این تحویل و تحول در تاریخ.... به امضاء امانتدار و امانت گذار رسیده است.