صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده پنجم‏: بحث جایزه:‏

ماده پنجم‏: بحث جایزه:‏

۱- تعریف جایزه: جایزه در لغت، یعنى آنچه که به یک انسان در برابر عملى که انجام داده‌است، داده مى‏شود. شرعا بمعنى اینکه انسان با اراده خویش مبلغ مشخصى را براى کسى که به او خدمتى کرده است، اختصاص مى‏دهد. مانند اینکه بگوید: «مَنْ بَنَى لِى هَذَا الْحَايِطَ فَلَهُ كَذَا مِنَ الْمَالِ» «هرکس این دیوار را براى من بسازد، فلان مبلغ پول را بوى مى‏دهم». پس کسى که دیوار را برایش مى‏سازد، مستحق آن مبلغ اعلام مى‏باشد.

۲- حکم جایزه: جایزه (جعاله) مشروع است. در آیه ۲٧ سوره یوسف آمده است ﴿وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمۡلُ بَعِيرٖ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٞ [یوسف: ٧۲]. «هرکس پیمانه گم شده را بیاورد یک بار شتر از آن اوست و من مسئول پرداخت آن هستم». رسول اللّهص خطاب به کسانى که مارگزیده را دعاء دادند و در برابر آن چند تا گوسفند گرفته بودند، فرمود: «خُذُوْهَا وَأَخْرِجُوا لِى مَعَكُمْ بِسَهْمٍ» «آن را بگیرید و به من نیز یک سهمى بدهید». (بخارى کتاب الإجارة).

۳- احکام جایزه:

۱- جایزه دادن، یک عقد و پیمان مشروع است و هرکدام از طرفین معامله حق فسخ آن را دارد. اگر فسخ پیش از انجام کار صورت گیرد، به عامل چیزى نمى‏رسد ولى اگر در اثناء عمل صورت بگیرد، عامل مستحق اجر مى‏شود.

۲- در جایزه، مشخص نمودن مدت عمل لازم نیست. مثلا اگر کسى گفت: هرکس حیوان گم شده‏ى مرا برگرداند و بیاورد ده‏هزار تومان به او مى‏دهم، پس از این اعلام هرکس گوسفند وى را برگرداند و بیاورد مبلغ اعلام شده به او تعلق مى‏گیرد، چه یک ماه بعد آن را بیاورد یا یک سال بعد آن را برگرداند.

۳- هرگاه عمل فوق بوسیله یک گروهى انجام گیرد، مبلغ اعلام شده میان آنان بطور مساوى توزیع شود.

۴- اعلام جایزه در کارهاى حرام مانند اینکه بگوید: هرکس ساز و موسیقى بنوازد، یا ضرب و شتم کند، فلان مبلغ را به او خواهم داد، جایز نیست.

۵- هرکس چیز گم شده را پیش از اعلام جایزه برگرداند و یا کار مورد نظر را انجام دهد، جایزه به او تعلق نمى‏گیرد. زیرا عمل و زحمت او احسان تلقى مى‏گردد. البته اگر غلام فرار شده را برگرداند یا غریقى را از غرق شدن نجات دهد بمنظور تشویق جایزه به او تعلق مى‏گیرد.

۶- اگر کسى گفت: هرکس اینقدر بخورد یا بنوشد (از حلال) فلان مبلغ را باو مى‏دهم، این اعلام، یکطرفه درست است، اما اینکه بگوید: اگر نتوانست همه را بخورد، از او فلان مبلغ را خواهم گرفت درست نیست.

٧- اگر میان مالک و عامل درباره مقدار جایزه اختلاف پیدا شود. قول مالک همراه با سوگند پذیرفته مى‏شود و اگر اختلاف در اصل جایز باشد، به این معنى که مالک منکر جایزه باشد، سخن عامل با سوگند معتبر است.