صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده اول‏: حکم، انواع و حکمت جهاد

ماده اول‏: حکم، انواع و حکمت جهاد

۱- حکم جهاد:

جهاد، بمعنى قتال با کفار و محاربین، فرض کفایه است. وقتى گروهى آن را انجام دهند، از دیگران ساقط مى‏گردد. خداوند مى‏فرماید: ﴿وَمَا كَانَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةٗۚ فَلَوۡلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرۡقَةٖ مِّنۡهُمۡ طَآئِفَةٞ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي ٱلدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوۡمَهُمۡ إِذَا رَجَعُوٓاْ إِلَيۡهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَحۡذَرُونَ ١٢٢ [التوبة: ۱۲۲]. «و مؤمنان را نشاید که همه یک جا بیرون آیند. پس چرا از هر جمعى از آنان گروهى بیرون نیامدند تا در دین فقیه گردند و تا قومشان را چون به سویشان باز آیند، بیم دهند، باشد که آنان [از کیفر خدا] بیمناک شوند» البته هر کسى را که امام براى جهاد برگزیند، بر وى‏ فرض عین مى‏گردد. زیرا رسول ‏اللّهص مى‏فرماید: «إِذَا اسْتَنْفَرْتُمْ فَانْفِرُوا» (متفق علیه). «هرگاه از جانب حکومت و امام براى جهاد خواسته شدید، بروید». همچنین اگر سپاه دشمن شهر یا قریه‏اى را محاصره کند، جهاد و دفاع براى اهالى آن شهر یا قریه فرض عین مى‏گردد حتى بر زنان نیز.

اقسام جهاد:

۱- جهاد با کفار و محاربین: با دست، مال، زبان و دل انجام مى‏گیرد. رسول‏ اللّهص مى‏فرماید: «جَاهِدُوا الْمُشْرِكِيْنَ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَأَلْسِنَتِكُمْ» (احمد، ابوداود، نسائى). «با مشرکان بوسیله، مال، جان و زبان جهاد کنید».

۲- جهاد با فساق: که بوسیله زبان و قلب انجام مى‏گیرد. رسول ‏اللّهص مى‏فرماید: «مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ» (مسلم). «هرکس از شما منکرى را دید، نخست با دست اگر نتوانست با زبان آن را تغییر دهد و اگر مقدور نبود با قلب آن ناپسند داند».

۳- جهاد با شیطان: بصورت دور ساختن وارده از طرف او و ترک آنچه که او براى ما زیبا جلوه مى‏دهد، از رفتار و اعمال، تحقق مى‏یابد. خداوند مى‏فرماید: ﴿وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِٱللَّهِ ٱلۡغَرُورُ [لقمان: ۳۳]. «فریب دهنده (شیطان) در باره خدا شما را فریب ندهد». و مى‏فرماید: ﴿إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لَكُمۡ عَدُوّٞ فَٱتَّخِذُوهُ عَدُوًّا [فاطر: ۶]. «همانا شیطان دشمن شما است، پس شما نیز آن را دشمن خود تلقى کنید».

۴- جهاد با نفس: بصورت واداشتن آن به آموختن و فراگیرى امور و علوم دین و عمل کردن به آن‌ها و منصرف کردن آن از خواسته‏هاى نامشروع و مبارزه با آن تحقق مى‏یابد.

جهاد نفس از مهمترین انواع جهاد است، که از آن به عنوان «جهاد اكبر» یاد شده است. (بیهقى و خطیب) در تاریخ خود حدیث ضعیفى را در این خصوص نقل کرده‏اند. حضرت جابرس مى‏گوید: رسول‏ اللّهص از یک غزوه برگشتند و خطاب به حاضرین فرمود: بسیار خوش آمدید. از جهاد کوچک برگشته بسوى جهاد بزرگ آمده‏اید. سوال شد! جهاد بزرگ چیست؟ فرمود: جهاد با هواهاى نفسانى.

فلسفه جهاد:

از جمله فلسفه تمامى انواع جهاد، این است که تنها خداوند عبادت شود و در شعاع عبادت خداى، شر دشمنان برطرف گردد، جان و مال مردم در امان باشد، حقوق رعایت گردد، عدالت اجتماعى حاکم شود، خیرخوبى و تمام محاسن نظام اجتماعى و انفرادى اسلام تحقق یابند. خداوند مى‏فرماید: ﴿وَقَٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٞ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُۥ لِلَّهِ [الأنفال: ۳٩]. «تا سرنگونى فتنه و فساد با کفار قتال کنید»، زیرا در پى آن به تمام معنى از خداوند اطاعت مى‏شود.