صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده هشتم‏: ارکان، سنن و مکروهات روزه:‏

ماده هشتم‏: ارکان، سنن و مکروهات روزه:‏

ارکان روزه‏:

۱- نیت: نیت عبارت است از تصمیم و اراده قلبى براى روزه گرفتن بمنظور اطاعت از فرمان خداوند و تقرب به خدا، رسول اکرمص مى‏فرماید: «إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَاتِ» در روزه‏ى فرضى لازم است که نیت قبل از طلوع فجر انجام گیرد، رسول اکرمص مى‏فرماید: «مَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَلاَ صِيَامَ لَهُ» (ترمذی). «هرکس از شب‏ نیت روزه را نکند روزه‏اش اعتبارى ندارد». در روزه نفل لازم نیست که نیت روزه از شب و قبل از طلوع فجر باشد، اگر چیزى نخورده است بعد از طلوع فجر و حتى بعد از بلند شدن آفتاب نیز نیت روزه معتبر است، از حضرت عایشهل روایت است: «دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللّهِ ج ذَاتَ يَوْمٍ، فَقَالَ: هَلْ عِنْدَكُمْ شَىْ‏ءٌ؟ قُلْنا: لَا، قَالَ فَإِنِّىْ صَائِمٌ»(مسلم). «روزى رسول اکرمص وارد خانه شده سوال فرمود، آیا چیزى براى خوردن دارید؟ در جواب عرض کردیم، خیر، فرمود: پس من روزه مى‏گیرم».

۲- الإمساک: رکن دوم روزه امساک است، امساک یعنى خوددارى از شکننده‏هاى (مفطرات) روزه مانند خوردن، نوشیدن و آمیزش جنسى.

۳- زمان: زمان روزه، روز است، یعنى از طلوع فجر تا غروب آفتاب، اگر کسى شب‏ها را روزه گیرد روزه‏اش قبول نیست. خداوند مى‏فرماید:

﴿ثُمَّ أَتِمُّواْ ٱلصِّيَامَ إِلَى ٱلَّيۡلِ [البقرة: ۱۸٧]. «روزه را تا شب ادامه دهید».

سنت‏هاى روزه‏:

۱- تعجیل الفطر: افطار کردن بلافاصله بعد از تحقق غروب آفتاب. بدلیل حدیث رسول اکرمص که مى‏فرماید: «لَا تَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوالْفِطْرَ» (متفق علیه). «مردم همواره در خیر و خوبى هستند مادام که روزه را با تعجیل افطار کنند». و از حضرت انسس روایت است که مى‏فرماید: «مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ ج قَطُّ صَلَّى الْمَغْرِبَ حَتَّى يُفْطِرَ، وَلَوْ كَانَ عَلَى شَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ» (مسند ابو یعلی). «رسول اکرمص ندیدم که تا افطار نمى‏کرد نماز مغرب را بر گذار کرده باشد ولو با یک لیوان آب».

۲- افطار با خرما و آب، خرماى تازه ترجیح دارد و آب در ردیف آخر قرار دارد. مستحب است که افطار با سه یا پنج یا هفت دانه خرما صورت پذیرد، از حضرت انس بن مالک روایت است، مى‏فرماید: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ج يُفْطِرُ عَلَى رُطَبَاتٍ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّىَ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ رُطَبَاتٌ فَعَلَى تَمَرَاتٍ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ حَسَا حَسَوَاتٍ مِنْ مَاءٍ» (ابوداود). «رسول اکرمص قبل از نماز مغرب با خرماى تازه و اگر نبود، کهنه و اگر نبود با آب افطار مى‏کرد».

۳- دعا به هنگام افطار: رسول اکرمص موقع افطار این دعا را مى‏خواند: «اللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»(دار قطنی). «بارالها! براى تو روزه گرفتم و به روزى تو افطار کردیم از ما بپذیر، همانا تو شنوا و دانا هستى» و عبداللّه بن عمرب در دعاى افطار چنین مى‏گفت: «اللَّهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتِى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ أَنْ تَغْفِرَ لِى» (ابن ماجه). «پروردگارا! با توسل به رحمت گسترده تو، از تو مى‏خواهم که گناهان مرا مورد عفو و مغفرت قرار بدهى».

۴- سحرى: یعنى خوردن و نوشیدن در قسمت پایانى شب همراه با نیت روزه، رسول اکرمص مى‏فرماید: «إِنَّ فَصْلَ مَا بَيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السَّحَرِ» (مسل). «فرق میان روزه مسلمانان و روزه اهل کتاب خوردن سحرى است». و مى‏فرماید: «تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِى السَّحَرِ بَرَكَةٌ» «سحرى بخورید، همانا سحرى خوردن برکت دارد».

۵- تأخیر انداختن سحر تا واپسین لحظات شب: رسول اکرمص مى‏فرماید: « لَا تَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوالْفِطْرَ وَأَخَّرُوا السُّحُورَ» «امت من همواره از خیر و خوبى‏ بهره‏مند است، اگر افطار را با تعجیل و سحرى را با تاخیر بخورد». (احمد و هو صحیح).

وقت سحرى از نصف آخر شب شروع مى‏شود و چند دقیقه قبل از طلوع فجر پایان مى‏پذیرد، حضرت زیدبن ثابتس مى‏گوید: «تَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ج، ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قُلْتُ: كَمْ كَانَ بَيْنَ الأَذَانِ وَبَيْنَ السُّحُورِ؟ قَالَ: قَدْرُ خَمْسِينَ آيَةً» (متفق علیه). حضرت‏ زیدبن ثابتس مى‏گوید: «همراه با رسول اکرمص سحرى خوردیم، بعد از صرف سحرى رسول اکرمص براى نماز بلند شد، از ایشان سوال شد: چقدر میان سحرى و اذان فاصله بود؟ گفت: به اندازه قرائت پنجاه آیه».

توجه: هرکس درباره طلوع فجر شک دارد، مى‏تواند بخورد و بنوشد تا اینکه طلوع فجر برایش متیقن شود. خداوند مى‏فرماید: ﴿وَكُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ ٱلۡخَيۡطُ ٱلۡأَبۡيَضُ مِنَ ٱلۡخَيۡطِ ٱلۡأَسۡوَدِ مِنَ ٱلۡفَجۡرِ [البقرة: ۱۸٧]. «بخورید و بنوشید تا اینکه سپیده‏ صبح از تاریکى شب پیدا شود». به ابن عباس‏ب شخصى گفت: «أَتَسَحَّرُ فَإِذَا شَكَكْتُ أَمْسَكْتُ» سحرى مى‏خورم وقتى شک پیدا کنم، دست از خوردن مى‏کشم. فرمود: هنگام شک بخور تا اینکه به یقین برسى، آنگاه دست از خوردن بکش. (ابو شیبه و حافظه).

مکروهات روزه:‏

کارهاى که احیانا منجر به فساد روزه مى‏شوند، انجام دادن آن‌ها براى روزه‏دار مکروه است:

۱- مبالغه در مضمضه و استنشاق براى وضو و غسل: رسول اللّهص مى‏فرماید: «وَبَالِغَ فِي الِاسْتِنْشَاقِ إلَّا أَنْ تَكُونَ صَائِمًا» «در داخل کردن آب در بینى مبالغه کن‏ مگر در حالت روزه» (اصحاب السنن وابن خزیم). رسول للّهص مبالغه در مضمضه و استنشاق را به احتمال داخل شدن آب در شکم مکروه قرار داده‌است.

۲- بوسه گرفتن: زیرا ممکن است غریزه جنسى را تحریک نموده و منجر به فساد روزه شود. یعنى منجر به خروج مذى یا جماع که موجب کفاره نیز است بگردد.

۳- نگاه مستمر و با لذت بسوى همسر (یا کسى دیگر)

۴- اندیشیدن در باره جماع و آمیزش جنسى

۵- دست زدن به زن یا جسم خود با جسم ایشان.

۶- جویدن آدامس (ساجق) و امثال آن زیرا ممکن است طعم آن در گلو فرو رود.

٧- چشیدن شوربا یا هر طعامى دیگر.

۸- مضمضه براى غیر وضو و بدون ضرورت.

٩- سرمه کشیدن در اول روز، اما در پایان روز اشکالى ندارد.

۱۰- خون کشیدن و خون دادن، زیرا ممکن است که این عمل منجر به ناتوانى و در نتیجه منجر به افطار گردد.