صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده پنجم‏: بحث صدقه فطر:

ماده پنجم‏: بحث صدقه فطر:

۱- احکام صدقه فطر:

صدقه فطر بر تک تک مسلمانان واجب عینى است، از حضرت ابن عمرب روایت است: «أن رسول الله ج فَرَضَ زَكَاةَ الْفِطْرِ مِنْ رَمَضَانَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى مِنَ الْمُسْلِمِينَ» (متفق علیه). «رسول اکرمص صدقه فطر رمضان را به میزان یک صاع خرما یا یک صاع جو بر عبد، آزاد، مرد، زن، کوچک و بزرگ، از مسلمانان فرض کرده است».

۲- فلسفه و حکمت صدقه فطر:

از جمله فلسفه صدقه فطر این است که شخص روزه دار را از آلودگى‏ها و آثار کارهاى لغو، بیهوده و ناسزا پاک مى‏سازد و فقراء و مساکین را از تکدى و سوال در روز عید مستغنى و بى‌نیاز مى‏کند، حضرت ابن عباسب مى‏فرماید: «فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِج زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنْ اللَّغْوِ، وَالرَّفَثِ، وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ» (ابوداود، ابن ماجه حاکم). رسول اللّه‏ مى‏فرماید: «اُغْنُوهُمْ عَنِ السُّؤالِ فِى هَذا الْيَوْمِ» (بیهقی). «مستمندان را در این روز از سوال بى‏ نیاز کنید».

۳- مقدار و نوع طعامى که صدقه فطر از آن داده مى‏شود:

مقدار واجب صدقه فطر براى هر نفر یک صاع است، صاع معادل چهار مد (حفنات) است. صدقه فطر باید از نوع طعامى که بیشتر در شهر مورد مصرف است پرداخته شود. خواه گندم باشد، خرما باشد، برنج باشد، کشمش باشد، یا کشک. از حضرت ابى سعیدس روایت است «كُنَّا نُخْرِجُ إِذَا كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ ج زَكَاةَ الْفِطْرِ عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ» (متفق علیه). «حضرت ابى سعیدس مى‏گوید: در دوران‏ رسول اللّهص از هر بزرگ و کوچک، آزاده، غلام یک صاع از گندم، یا از کشک یا از جو یا از خرما و یا از کشمش، صدقه فطر پرداخت مى‏کردیم».

۴- غیر از طعام داده نشود:

واجب این است که جز از طعام در صدقه فطر چیز دیگرى داده نشود، بدون ضرورت از طعام به نقد و پول عدول نمى‏شود، چون ثابت نیست که رسول اللّهص جز از طعام چیز دیگرى داده باشد حتى صحابه نیز در عوض طعام حتى براى یک بار هم نقد و وجه براى صدقه فطر نداده‏اند.

۵- وقت وجوب و وقت پرداخت صدقه فطر:

با فرا رسیدن شب عید صدقه فطر واجب مى‏شود، و وقت جواز پرداخت آن یک روز یا دو روز پیش از عید است و بهترین موقع پرداخت آن از طلوع فجر عید تا پیش از برگذارى نماز عید است، زیرا رسول اللّه امر کرده بود تا صدقه فطر قبل از برگذارى نماز عید پرداخته شود و از ابن عباسب روایت است: «فَمَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلَاةِ فَهِيَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ، وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلَاةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنْ الصَّدَقَاتِ» «هرکس قبل از نماز آن را بپردازد، آن زکات پذیرفته شده است و هرکس بعد از نماز آن را بپردازد، صدقه‏اى از صدقات است». اگر بعد از نماز داده شود، قضا است، واجب ادا مى‏گردد، اما کراهیت دارد.

مصرف صدقه فطر:

مصرف صدقه فطر همان مصرف زکات است، البته فقراء و مساکین از سایر اقشار در صدقه فطر استحقاق بیشتر دارند، زیرا رسول اللّهص مى‏فرماید: «اُغْنُوهُمْ عَنِ السُّؤالِ فِى هَذا الْيَوْمِ» (بیهقی). «فقراء و مساکین را در این روز از سوال مستغنى کنید»، پس صدقه فطر بغیر فقراء و مساکین داده نشود مگر آن وقت که فقیرى نباشد یا نیاز آنان از سایر اقشار کم‌تر باشد یا اینکه نیاز سایر اقشار شدیدتر باشد.

توجه:

۱- زن مستطیع مى‏تواند صدقه فطرش را به شوهر فقیر خود بدهد، البته شوهر مستطیع نمى‏تواند صدقه فطرش را به همسر فقیر خود بدهد، چرا که نفقه همسر بر شوهر واجب است اما نفقه شوهر بر همسر واجب نیست.

۲- صدقه بر کسانى که مالک قوت و غذاى روز خود نیستند واجب نیست، چرا که خداوند مى‏فرماید: ﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَا [البقرة: ۲۸۶]. «خداوند مکلف نمى‏سازد هیچکس را مگر به اندازه‏ى توان او».

۳- اگر کسى از غذاى روز خود اندکى را پس انداز کند یا فاضل بماند و آن را بعنوان صدقه فطر بپردازد، روا است، خداوند مى‏فرماید: ﴿فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ مَا ٱسۡتَطَعۡتُمۡ [التغابن: ۱۶]. «در حد توان از خداوند بترسید».

۴- دادن صدقه فطر یک نفر به چند نفر مانعى ندارد و هم چنین دادن صدقه چند نفر به یک نفر نیز بلامانع است.

۵- زکات فطر، صدقه فطر، بر آنانى که در آن شهر مقیم است، واجب است.

۶- صدقه فطر یک شهر را به شهرى دیگر دادن، مانند زکات روا نیست.