صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده دوم‏: اموالى که زکات به آنها تعلق مى‏گیرد:

ماده دوم‏: اموالى که زکات به آنها تعلق مى‏گیرد:

۱- طلا و نقره:‏

و کالائى که با طلا و نقره قیمت گذارى مى‏شوند، معادنى که ملحق به طلا و نقره هستند و چک‏ها و اسکناس‏هایى که قائم مقام طلا و نقره مى‏باشند. خداوند مى‏فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ يَكۡنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلۡفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرۡهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٖ [التوبة: ۳۴]. «آنانى که طلا و نقره را مى‏اندوزند و در راه خدا انفاق نمى‏کنند، به آنان بگو که: عذاب بس دردناکى در انتظار آن‌ها است». رسول اکرمص مى‏فرماید: «لَيْسَ فِيْمَا دُونَ خَمْسِ أَواقٍ صَدَقَةٌ» (متفق علیه). «کم‌تر از پنج وسق زکات ندارد»، و مى‏فرماید: «وَفِى الرِّكَازِ زَكاةٌ» (بخاری). «معدن طلا و نقره زکات دارد».

۲- زکات جانوران:‏

منظور از انعام، شتر، گاو و گوسفند است. خداوند مى‏فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَنفِقُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا كَسَبۡتُمۡ [البقرة: ۲۶٧]. «اى مؤمنان انفاق کنید از اموال حلالى که شما آن‏ را بدست آورده‏اید»، رسول اکرمص خطاب به شخصى که درباره هجرت از وى سوال کرد. فرمود: «وَيْحَكَ، إِنَّ شَأْنَهَا شَدِيدٌ، فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ تُؤَدِّى صَدَقَتَهَا قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: «فَاعْمَلْ مِنْ وَرَاءِ الْبِحَارِ فَإِنَّ اللَّهَ لَنْ يَتِرَكَ مِنْ عَمَلِكَ شَيْئًا» (بخاری). «واى بر تو، هجرت‏ بسیار مشکل است، آیا تو شتر دارى که زکات آن‌ها را بدهى؟ آن شخص گفت: آرى! رسول اللّه فرمود: پس از آنسوى دریاها عمل کن، خداوند عمل تو را بى‌سود نخواهد گذاشت».

و مى‏فرماید: «مَا مِنْ رَجُلٍ تَكُونُ لَهُ إِبِلٌ أَوْ بَقَرٌ أَوْ غَنَمٌ لاَ يُؤَدِّى حَقَّهَا إِلاَّ أُتِىَ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْظَمَ مَا تَكُونُ وَأَسْمَنَهُ، تَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا، وَتَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا، كُلَّمَا جَازَتْ أُخْرَاهَا رُدَّتْ عَلَيْهِ أُولاَهَا، حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ» (بخاری). «سوگند به خداوند یکتا هرکس زکات شتر، گاو و گوسفندان خود را نپردازد، آن‌ها روز قیامت با بیشترین تعداد و چاق‌ترین حالت خود، مالکان خود را زیر سم‏هایشان لِه مى‏کنند و بوسیله شاخ‏هاى خود آنان را مى‏زنند، هرگاه آخرین شتر، گاو و گوسفند گله از روى مالکان خود رد شود، اولى مجددا بر مى‏گردد».

حبوبات و میوه‏جات:‏

حبوبات، یعنى خوردنى‏هائى که ذخیره مى‏شود، مانند گندم، جو، عدس، لوبیا، برنج، ذرت و غیره.

و میوه شامل خرما، زیتون و کشمش است که در آن‌ها زکات واجب است. زیرا خداوند مى‏فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَنفِقُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا كَسَبۡتُمۡ وَمِمَّآ أَخۡرَجۡنَا لَكُم مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ [البقرة: ۲۶٧]. «اى مؤمنان انفاق کنید از روزى حلالى که بدست آورده‏اید، یعنى از آنچه‏ که از زمین براى شما بیرون آورده‏ایم». ﴿وَءَاتُواْ حَقَّهُۥ يَوۡمَ حَصَادِهِۦ [الأنعام: ۱۴۱]. «روزى که محصول‏ را برداشت مى‏کنید حق خدا را از آن بردارید». رسول اکرمص مى‏فرماید: «لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ» و مى‏فرماید: «فِيمَا سَقَتْ السَّمَاءُ وَالْعُيُونُ أَوْ كَانَ عَثَرِيًّا الْعُشْرُ، وَفِيمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفُ الْعُشْرِ» (بخاری). «در محصولى که بوسیله آب باران یا چشمه‏ها آبیارى مى‏شود یا زمین آن عشرى است، عشر واجب است و محصولى که بوسیله حیوان (یا موتور آب) آبیارى مى‏شود نصف عشر واجب است».

اموالى که زکات ندارند:

۱- غلام، اسب، قاطر و الاغ چه یکى چه بیشتر وقتى براى معامله نباشند زکات ندارند. رسول اللّهص مى‏فرماید: «لَيْسَ عَلَى الْعَبْدِ فِى فَرَسِهِ وَغُلَامِهِ صَدَقَةٌ» (بخاری). و ثابت نیست که رسول اکرمص از قاطر و الاغ زکات گرفته باشد.

۲- مالى که به حد نصاب نرسیده است، در آن زکات واجب نیست، مگر اینکه مالک آن احسان کرده زکات بپردازد، رسول اکرمص مى‏فرماید: «لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ» (متفق علیه). «در کمتر از پنج وسق (در حبوبات) و در کمتر از پنج اوقیه در نقره و در کمتر از پنج شتر زکات واجب نیست».

۳- سبزیجات: درباره سبزیجات ثابت نیست که رسول اللّه زکات وصول کرده باشد، البته مستحب است که مقدارى از آن‌ها را در راه خداوند انفاق کند زیرا ظاهر آیه: ﴿أَنفِقُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا كَسَبۡتُمۡ وَمِمَّآ أَخۡرَجۡنَا لَكُم مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ [البقرة: ۲۶٧]. سبزیجات را نیز در بر مى‏گیرد.

۴- زیورآلات زنان مشروط بر اینکه هدف تنها آرایش باشد، زکاة ندارد، اگر بجز آرایش هدف دیگرى، مانند سرمایه‏گذارى یا حفظ سرمایه در نظر باشد زکات واجب است.

۵- جواهرات با ارزش، مانند زمرد، یاقوت و لؤلؤ، مشروط بر اینکه براى تجارت نباشند، اگر براى تجارت هستند، مانند سایر کالاهاى تجارتى در قیمت آن‌ها زکات واجب است.

۶- کلیه کالاهایى که براى نگاهداشتن باشند نه تجارت مانند، اسب، خانه و منزل، کارخانه و ماشین، چون ثابت نیست که شارع در این گونه چیزها زکات گرفته یا براى اخذ زکات حکمى صادر کرده باشد.