صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده دوازدهم‏: بحث نماز عیدین:‏

ماده دوازدهم‏: بحث نماز عیدین:‏

حکم و وقت آن:‏

نماز عید فطر و عید قربان سنت مؤکده و واجب مى‏باشند. خداوند بدان امر کرده و فرموده است: ﴿إِنَّآ أَعۡطَيۡنَٰكَ ٱلۡكَوۡثَرَ ١ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَٱنۡحَرۡ ٢ [الکوثر: ۱-۲]. «همانا ما به تو حوض کوثر داده‏ایم. پس تو براى پروردگارت نماز بخوان و قربانى ذبح کن». و رستگارى مؤمن را به اداء نماز و نمازهاى عید منوط کرده است، مى‏فرماید: ﴿قَدۡ أَفۡلَحَ مَن تَزَكَّىٰ ١٤ وَذَكَرَ ٱسۡمَ رَبِّهِۦ فَصَلَّىٰ ١٥ [الأعلی: ۱۴-۱۵]. «همانا رستگار شد کسى که‏ خود را تزکیه کرد و به یاد پروردگارش نماز خواند». رسول اللّهص نماز عید را خوانده و بر آن مواظبت کرده‏است حتى زنان و کودکان را نیز براى نماز عید بسیج نموده‏اند. نماز عید فطر و عید قربان از جمله شعائر دین و مظاهر ایمان و تقوى هستند.

وقت نماز عیدین:

وقت نماز عید فطر و قربان از بلند شدن آفتاب تا زوال آن است. بهتر این است که نماز عید قربان در اول وقت برگزار شود تا مردم براى ذبح قربانى فرصت پیدا کنند. و نماز عید فطر در آخر وقت خوانده شود تا مردم بتوانند قبل از نماز صدقه فطر را ادا کنند. چنانکه جندبس مى‏گوید: «كانَ رَسُولُ للّهِ ج يُصَلِّى بِنَا الفِطْرَ وَالشَّمْسُ عَلى قيد رمحين والأضحى على قَيْدِ رِمْحٍ». «رسول اکرمص نماز عید فطر را وقتى برگزار مى‏کرد که خورشید به اندازه دو نیزه بلند شده بود و عید قربان را زمانى برگزار کرد که خورشید به اندازه یک نیزه بلند شده بود».

آدابى که در نماز عید باید رعایت شوند:

۱- غسل، خوشبوئى استفاده از لباس زیبا. از حضرت انسس مروى است، مى‏فرماید: «أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ج فِي الْعِيدَيْنِ أَنْ نَلْبَسَ أَجْوَدَ مَا نَجِدُ، وَأَنْ نَتَطَيَّبَ بِأَجْوَدَ مَا نَجِدُ، وَأَنْ نُضَحِّيَ بِأَسْمَنَ مَا نَجِدُ» (حاکم). «رسول اکرمص در عید فطر و عید قربان به ما امر کرد تا بهترین لباس را بپوشیم، از بهترین خشبو استفاده کنیم و چاق‏ترین و گران قیمت‏ترین گوسفند را ذبح کنیم». اضافه مى‏کنم مى‏گوید: رسول اکرمص در هر عید از یک چادر کتانى زیبا استفاده مى‏کرد.

۲- در عید فطر سنت است که قبل از رفتن به مصلى چیزى خورده شود و در عید قربان بهتر است بعد از نماز از جگر قربانى خویش میل کند، یعنى نخستین خوردنى در روز عید قربان جگر گوسفند باشد. از حضرت بریدهس مروى است: «كَانَ النَّبِىُّ ج لَا يَغْدِرُ يَومَ الفِطْرِ حَتَّى يَأْكُلَ وَلَا يَأْكُلَ يَوْمَ الأَضْحَى حَتَّى يَرْجِعَ فَيَأْكُلَ مِنْ أُضْحِيَّتِهِ» (ترمذی و غیره). «رسول اکرمص روز عید فطر به مصلى نمى‏رفت تا اینکه چیزى تناول نمى‏فرمود، و در روز عید قربان تا مراجعت از مصلى چیزى نمى‏خورد و بعد از برگشتن نخستین چیزى که میل مى‏فرمود، گوشت قربانى بود».

۳- تکبیر گفتن در شب‏هاى عید. تکبیر عید قربان تا آخر ایام تشریق یعنى تا ۱۳ عصر ذیحجه و تکبیر عید فطر تا زمانى که امام براى اقامه عید به مصلى مى‏رود باید ادامه پیدا کند.

تکبیرات تشریق عبارت‏اند از: «اللّهُ أَكْبَر، اللّه‏ أَكْبر، لا إلَهَ إِلَّا اللّهُ، اللّه ‏أَكْبَر، اللّه ‏أَكْبَر وَلِلّهِ ‏الْحَمْدُ» «موقع خروج از عیدگاه و بعد از نمازهاى فرض در سه روز تشریق، تکبیر بگوید. خداوند مى‏فرماید: ﴿وَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ فِيٓ أَيَّامٖ مَّعۡدُودَٰتٖ [البقرة: ۲۰۳]. «در روزهاى مشخص، (که همانا روزهاى تشریق هستند)، خدا را به کثرت یاد کنید». و مى‏فرماید: ﴿وَذَكَرَ ٱسۡمَ رَبِّهِۦ فَصَلَّىٰ ١٥ [الأعلی: ۱۵]. و مى‏فرماید: ﴿وَلِتُكَبِّرُواْ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمۡ [البقرة: ۱۸۵].

«خدا را همانطور که به شما نشان داده‌است، تکبیر گویید، یعنى به عظمت و بزرگى یاد کنید».

۴- رفتن به مصلى از یک مسیر و برگشتن از مسیرى دیگر. چنانکه از جابرس روایت است، مى‏گوید: «كانَ رَسُولُ اللّهِ ج إِذَا كانَ يَومُ عِيدٍ خالفَ الطَّرِيقَ» رسول اکرمص روز عید از یک مسیر مى‏رفت و از مسیرى دیگر بر مى‏گشت.

۵- نماز عیدین در فضاى باز خوانده شود، مگر به هنگام نیاز در گرما، سردى و باران مى‏توان نماز عید را در مساجد برگزار کرد، رسول اکرمص همواره نماز عیدین را در فضاى باز خوانده است.

۶- تبریک و تهنیت گفتن: مسلمان به برادر مسلمانش بگوید: «تَقَبَّلَ اللّهُ مِنَّا وَمِنْكَ» «خداوند از من و تو بپذیرد». (احمد با سند خوب).

٧- در خوردن، نوشیدن، بازى‏ها و سرگرمى‏ها مجاز تنگ نظرى به خرج داده نشود. رسول اکرمص در باره عید قربان مى‏فرماید: «أَيَّامُ التَّشْرِيْقِ، أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ وَذِكرُاللّهِ عَزَّ وَجَّلَ» «روزهاى قربانى، روزهاى خوردن، نوشیدن و یاد خدا هستند». (مسلم). و از حضرت انس مروى است، مى‏فرماید: «قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ ج الْمَدِينَةَ، وَلَهُمْ يَوْمَانِ يَلْعَبُونَ فِيهِمَا فَقَالَ: قَدْ أَبْدَلَكُمْ اللَّهُ بِهِمَا خَيْرًا مِنْهُمَا: يَوْمَ الْأَضْحَى وَيَوْمَ الْفِطْرِ» (ابوداود و نسائی). «وقتى‏ رسول اکرمص وارد مدینه شدند، مردم مدینه دو روز داشتند که در آن‌ها بازى مى‏کردند و جشن مى‏گرفتند رسول اکرمص فرمود: خداوند بجاى این دو روز، دو روز بهتر به شما عنایت کرده است، عید فطر و عید قربان».

نحوه برگزارى نماز عیدین:‏

مردم تکبیر گویان بسوى عیدگاه بروند، وقتى خورشید چند متر بالا مى‏زند، امام بلند شده نماز را بدون اذان و اقامه برگذار کند، در رکعت اول همراه با تکبیر تحریمه امام هفت تکبیر گوید و مردم نیز به پیروى از او تکبیر بگویند، سپس امام فاتحه و سوره اعلى را با صداى بلند بخواند و در رکعت دوم بعد از فاتحه و سوره تکبیر گفته به رکوع برود. در رکعت دوم سوره «غاشیه» یا «والشمس» را بخواند، وقتى‏نماز را تمام کرد سلام گوید و بعد به ایراد خطبه بپردازد. درمیان خطبه براى مدت کوتاهى بنشیند. در خطبه مردم را نصیحت کند و احکام و مسائل عید را به مردم یاد بدهد و در خلال خطبه تکبیرات عید را بگوید. خطبه را با حمد و ثنا شروع کند، در خطبه عید فطر مردم را براى پرداختن صدقه فطر تشویق کند و احکام آن را بیان نماید، در خطبه عید قربان مردم را براى بجا آوردن واجب قربانى تشویق کند و سن و سال حیوان قربانى را براى مردم توضیح دهد. بعد از خطبه همراه با مردم به خانه برگردد، روز عید نه قبل از نماز و نه بعد از نماز سنت و نفل خوانده نشود مگر کسى که نماز عید از او فوت شده است. چهار رکعت بخواند، ابن مسعودس مى‏گوید: «مَنْ فَاتَتْهُ صَلاةُ الْعِيْدِ فَلْيُصَلِّ أَرْبَعًا» اما کسى که از نماز عید حتى تشهد را دریافته است، بعد از سلام امام همان دو رکعت را تکمیل کند.