ماده اول: تعریف حیض:‏

حیض عبارت است از خونى که رحم زن بعد از بلوغ آن را رها مى‏کند. هر زن عادت معین و روزهاى مشخصى براى قاعدگى دارد. اقل مدت حیض یک شبانه روز و اکثر آن ۱۵ شبانه روز است و غالبا شش إلى هفت روز مى‏باشد. مدت اقل طهر ۱۳ یا ۱۵ روز است. و مدت اکثر طهر حدى ندارد و غالبا ۲۳ الى ۲۴ روز مى‏باشد. زنان در این مسأله به سه دسته تقسیم مى‏شوند: مبتدئة، معتاده، مستحاضة و هرکدام احکام جداگانه‏اى دارد.

مبتدئة: به زنى گفته مى‏شود که براى نخستین بار مبتلا به عارضه حیض مى‏شود. و حکمش این است که به محض رویت خون، نماز، روزه و جماعت را ترک کند و منتظر طهر یعنى اتمام حیض و فرا رسیدن روزهاى پاکى باشد. اگر خون تا یک شبانه روز یا بیش از آن تا ۱۵ شبانه روز ادامه پیدا کرد پس از اتمام، غسل نموده نماز بخواند، اگر خونش از ۱۵ روز تجاوز نمود، بعد از آن مستحاضه محسوب مى‏گردد و باید به احکام مستحاضه عمل کند، اگر خونش در خلال ۱۵ روز قطع مى‏گردد، با این تفصیل که یک روز و دو روز جریان دارد و یک یا دو روز قطع شود، در روزهاى قطع شده غسل کرده نماز بخواند و در روزهائى که خون مى‏بیند، نماز را ترک نماید.

معتادة: معتاده به زن بالغه‏اى گفته مى‏شود که روزهاى مشخصى در ماه، مبتلا به جریان خون حیض مى‏گردد. حکمش این است که در روزهاى عادت روزه، نماز، مجامعت و تلاوت قرآن را ترک گوید. اگر بعد از گذشت ایام عادت، خونى زرد رنگ یا خاکسترى رنگ رؤیت شود. بدان توجه نکند، یعنى آن را خون حیض قرار ندهد. زیرا از ام عطیهل مروى است که مى‏فرماید: «كُنَّا لَا نَعُدُّ الصُفْرَةَ وَالْكُدْرَةَ بَعْدَ الطُّهْرِ شَيْئًا» یعنى: «ما بعد از اتمام روزهاى عادت، مایع زرد رنگ یا خاکسترى‏ رنگ را خون حیض بحساب نمى‏آوردیم». (بخاری). اما اگر این مایع زرد یا خاکسترى رنگ در وسط روزهاى عادت مشاهده گردد، حیض محسوب مى‏شود.

مستحاضه: به زنى گفته مى‏شود که جریان خونش قطع نمى‏گردد. حکمش به شرح زیر است: اگر قبل از حالت استحاضه، عادت معینى داشته و ایام عادتش را مى‏داند، در هر ماه به تعداد روزهاى عادتش از خواندن نماز، گرفتن روزه و غیره خوددارى کند. و بعد از گذشت روزهاى عادتش غسل نموده نماز بخواند روزه بگیرد و مجامعت کند. اگر عادت مشخصى ندارد یا اینکه دارد ولى تعداد روزها را فراموش کرده است، ببیند.

آیا رنگ خونى که جریان دارد گاهى فرق مى‏کند یعنى گاهى سیاه مى‏باشد و گاهى قرمز؟ یا اینکه یک رنگ است؟ اگر فرق مى‏کند آن‏گاه روزهایى را که سیاه مى‏باشد خون حیض به شمار آورده و نماز را ترک کند و بعد از آن غسل نموده و نماز را شروع بکند بشرطیکه از پانزده روز تجاوز نکند. و اگر خونش فرق نمى‏کند بلکه یک رنگ است، آنگاه از هر ماه شش الى هفت روز را حیض بشمار آورده براى هر نماز وضو بگیرد و از نوار بهداشتى استفاده کند، و در غیر ضرورت شدید هم بسترى ننماید.

دلایل احکام مستحاضه بشرح زیراند:

۱- ام سلمهل مى‏گوید: درباره زنى که جریان خونش متوقف نمى‏شد، از رسول اکرمص پرسیدم، فرمود: تعداد روزها و شبهائى را که در هر ماه قبل از حالت استحاضه دچار عارضه حیض شده است، در نظر بگیرد، به اندازه آن روزها در ماه نماز را ترک گوید، وقتى این روزها سپرى شد غسل نموده و با استفاده از نوارهاى بهداشتى نمازش را بخواند. (ابوداود و نسائى).

این حدیث دال بر احکام زن مستحاضه‏اى است که عادت مشخص دارد.

۲- فاطمه دختر أبى حبیش دچار استحاضه بود. رسول اللّهص خطاب به وى فرمود: هرگاه خون حیض بیاید، چون رنگش سیاه است شناخته مى‏شود. پس در این حالت از خواندن نماز خوددارى کن. و اگر رنگ خون سیاه نباشد، یعنى روزهایى که رنگش سیاه نیست، بعد از غسل نمودن، نماز بخوان، زیرا این خون، خون رگ است نه خون حیض. (ابوداود، نسائى، ابن حبانى صحت آن را تأیید کرده است). این حدیث بر احکام غیر معتاده یا زنى که‏ عادتش را فراموش کرده است، دلالت دارد.

۳- حدیث حمنه بنت جحش: ایشان مى‏گوید: دچار حیض و خونریزى شدیدى بودم. نزد رسول اللّهص آمدم، فرمود: این ضربه‏اى از جانب شیطان است. شش یا هفت روز را حیض بدان و بعد غسل کن هرگاه رنگ خون صاف شد، به مدت ۲۴ یا ۲۳ روز نماز بخوان و روزه بگیر، در هر ماه به همین شیوه عمل کن همانطور که سایر زنان در ایام حیض عمل مى‏کنند. (ترمذى و آن را حسن گفته است).

این حدیث دال بر احکام زن مستحاضه‏اى است که معتاده نباشد و رنگ خونش هم تمیز داده نمى‏شود.

نفاس: نفاس به خونى گفته مى‏شود که بعد از ولادت از رحم زن بیرون مى‏آید. حد اقلى ندارد هرگاه زن بعد از زایمان خود را پاک دید، یعنى خونش متوقف شد، غسل نموده نماز بخواند، البته وطى و جماع قبل از چهل روز از زایمان مکروه تنزیهى است، زیرا ممکن است موجب ناراحتى زن گردد. و اکثر مدت نفاس چهل روز است. از حضرت ام سلمهل مروى است مى‏فرماید: «كَانَتِ النَّفَسَّاءُ تَجْلِسُ أرْبَعِيْنَ يَومًا» زنان بعد از ولادت چهل روز مى‏نشستند. و مى‏فرمود: از رسول اللّهص پرسیدم، زن بعد از ولادت چند روز بنشیند؟ یعنى نماز و روزه را ترک کند؟ فرمود: «چهل روز، مگر اینکه خونش قبل از آن متوقف شود». (ترمذى، ترمذى آن را معلول و حاکم آن را صحیح قرار داده است). و هرگاه زن بعد از ولادت وارد چهل و یکمین روز شود، غسل نموده، نماز بخواند و روزه گیرد، اگر چه جریان خونش هنوز متوقف نشده است و در صورت متوقف نشدن جریان خون بعد از چهل روز، به احکام مستحاضه عمل کند.

بعضى از علماء گفته‏اند: پنجاه الى شصت روز بعد از ولادت بنشیند که البته چهل روز از نظر احتیاط بهتر است.