صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان ماده دوم‏: فرایض، سنن و مکروهات وضو:

ماده دوم‏: فرایض، سنن و مکروهات وضو:

۱- فرایض وضو:

الف) نیت: عبارت است از عزم و اراده قلبى بر انجام عمل وضو بخاطر اطاعت از دستور خدا، بدلیل اینکه آنحضرتص مى‏فرماید: «إنَّما الأعْمالُ بِالنَّياتِ» «عمل‌ها به نیت‌ها وابسته است» (متفق علیه).

ب) شستن صورت: از بالاترین نکته پیشانى تا زیر چانه و از بن این گوش تا بن آن، بدلیل اینکه قرآن مى‏فرماید: ﴿فَٱغۡسِلُواْ وُجُوهَكُمۡ «صورت تان را بشویید».

ج) غسل یدین: شستن دست‌ها با آرنج، بدلیل اینکه در آیه وضو خداوند فرموده است. ﴿وَأَيۡدِيَكُمۡ إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ «دست‏هایتان را تا آرنج بشوئید».

د) مسح سر از پیشانى تا پشت گردن، بدلیل اینکه در آیه وضو آمده است: ﴿وَٱمۡسَحُواْ بِرُءُوسِكُمۡ «سرهاى تان را مسح کنید».

ﻫ) شستن پاها تا کعبین: بدلیل اینکه در آیه وضو آمده است: ﴿وَأَرۡجُلَكُمۡ إِلَى ٱلۡكَعۡبَيۡنِ «پاها را تا شتالنگ بشوئید».

ر) ترتیب میان اعضاء مغسوله، باین صورت که نخست صورت بعد دست‏ها، بعد مسح سر و بعد پاها به ترتیبى که در آیه کریمه آمده است.

ز) پى در پى وضو گرفتن: یعنى میان شستن اعضاء فاصله ایجاد نشود، بعد از شستن صورت بلافاصله دست‌ها شسته شوند، و هنوز دست خشک نشده است، سر مسح گردد و... زیرا قطع عبادت بعد از شروع ممنوع است چنانکه خداوند مى‏فرماید: ﴿وَلَا تُبۡطِلُوٓاْ أَعۡمَٰلَكُمۡ [محمد: ۳۳]. البته فاصله اندک قابل عفو است، هم چنین اگر تاخیر بخاطر عذرى باشد، مثلا بعد از شستن صورت، آب تمام شد یا به زمین ریخت، پس در این صورت اگر زمانى طولانى بگذرد، اشکالى ندارد، زیرا خداوند مى‏فرماید: ﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَا [البقرة: ۲۸۶]. «خداوند بیش از توان هیچکس را مکلف نمى‏کند».

فایده: بعضى از علماء «دلک» یعنى مالیدن را از جمله فرایض یا سنن وضوء مى‏دانند اما واقعیت این است که دلک (مالیدن) عمل مستقل و جدا از وضو نیست بلکه مکمل و متمم وضو است.

۲- سنن وضو:

۱- بسم اللّه گفتن در ابتداى وضو: زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «لا وضوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرِ اسْمَ اللّهِ عَلَيْهِ». (امام احمد و ابوداود آن را روایت کرده‏اند، سندش ضعیف است اما بدلیل کثرت طرق، علماء آن را شایسته عمل قرار داده‏اند).

۲- شستن دست‌ها تا مچ، قبل از داخل کردن آن‌ها در ظرف آب: زیرا رسول اکرم مى‏فرماید: «إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ فَلاَ يَغْمِسْ يَدَهُ فِى الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاَثًا فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِى أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ» (متفق علیه). «هرگاه کسى از شما از خواب بیدار مى‏شود، دستش را در ظرف آب فرو نبرد، تا سه بار نشسته است، چون نمى‏داند که دستش شب در چه جاهائى گذرانده است». اما اگر از خواب نبوده، بلکه از قبل بیدار بوده است و مى‏خواهد وضو بگیرد، در این صورت اگر دست‌ها را داخل ظرف آب کرده و آب بردارد، مانعى ندارد.

۳- مسواک زدن: زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «لولا أَنْ أَشُقَّ على أُمَّتِى لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّواكِ مَعَ كُلُّ وُضُوءٍ» (مؤطاء امام مالک). «اگر براى امت من گران تمام نمى‏شد، آنان را امر مى‏کردم‏ تا براى هر نماز مسواک بزنند».

۴- مضمضه: منظور از مضمضه تحریک آب در دهن است، زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «إذا تَوَضَّأْتَ فَمَضْمِضْ» «در وضو مضمضه کن». (ابوداود با سند صحیح).

۵- استنشاق: یعنى داخل کردن آب در بینى و استنشار یعنى انداختن آب بعد از داخل کردن، زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «بَالِغْ فِى الاِسْتِنْشَاقِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ صَائِمًا» «در داخل کردن آب در بینى مبالغه کن مگر در حالت که روزه باشی». (احمد، اوداود و ترمذى).

۶- تخلیل اللحية: یعنى خلال کردن ریش، در حدیث آمده است حضرت عمار بن یاسرب ریش خود را خلال مى‏کرد، کسى او را دید و این عملش را شگفت‌انگیز دانست، عمار باو گفت: من نباید از خلال کردن ریشهایم خود دارى کنم، زیرا رسول اکرمص را دیدم که ریش مبارکش را خلال مى‏کرد. (احمد و ترمذى).

٧- شستن هر عضو سه بار: زیرا یک بار شستن فرض و سه بار سنت است.

۸- مسح کردن پشت و داخل گوش‌ها، زیرا رسول اکرمص چنین کرده است.

٩- خلال کردن انگشت‏هاى دست و پا، زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «إذا تَوَضَّأْتَ فَخَلَّلْ أصابِعَ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَ» «هرگاه وضوء مى‏گیری، انگشت‏هاى دست و پا را خلال کن».

۱۰- تیامن، یعنى در شستن دست و پا از راست شروع کند. چون در حدیث آمده است: «إذا تَوَضَّأْتُمْ فَابْدُوا بِمَيامِنِكُمْ». «هرگاه وضو مى‏گیرید، از جانب راست‏ شروع کنید» (متفق علیه). و از حضرت عایشهل مروى است: «كَانَ النَّبِيُّ ج يُعْجِبُهُ التَّيَمُّنُ فِي تَنَعُّلِهِ، وَتَرَجُّلِهِ، وَطَهُورِهِ وَفِي شَأْنِهِ كُلِّهِ» (متفق علیه). «رسول‏اکرمص شروع از دست راست را پسند مى‏کرد در کفش پوشیدن، شانه زدن و طهارت و در تمام امور».

۱۱- اطالة الغرة والتحجيل: یعنى در شستن هر عضو، از مقدار فرض بگذرد مثلا از قرص چهره گذشته و صفحه گردن شسته شود از آرنج دست‌ها و از شتالنگ پا تجاوز نماید بازو و قسمتى از ساق پا را نیز بشوید، زیرا در حدیث آمده است، رسول اکرمص فرمود: «إنَّ أُمَّتِي يَأْتُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ غُرًّا مُحَجَّلِينَ، مِنْ أَثَرِ الْوُضُوءِ، فَمَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يُطِيلَ غُرَّتَهُ فَلْيَفْعَلْ» (متفق علیه). «امت من روز قیامت از آثار وضو با دست و پا و چهره‏اى نورانى و سفید، از دور شناخته مى‏شوند، پس اگر مى‏خواهید درخشندگى و سفیدى بیشترى داشته باشید، آثار وضو را بیشتر کنید».

۱۲- مسح سر را از قسمت جلو شروع کند: یعنى از ابتداى پیشانى شروع کرده و به طرف گردن ببرد، زیرا رسول اکرمص در مسح سر از قسمت جلو شروع کرده و دست‌ها را به عقب برده و باز برگردانده است. (متفق علیه).

۱۳- بعد از تکمیل وضوء بگوید: «أشهَدُ أنْ لا إلهَ إِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، وَأشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ، وَاجْعَلْنِي مِنَ المُتَطَهِّرِينَ» (مسلم). زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: هرکس وضو گیرد، وضویش را کامل کند، بعد، دعا مذکور را بخواند، درهاى هشتگانه بهشت براى او باز کرده مى‏شوند، از هر درى که بخواهد وارد شود.

۳- مکروهات وضو:

۱- وضو گرفتن درجاى پلید و نجس، زیرا احتمال دارد که قطره‏هاى ناپاک به لباس یا بدن شخص اصابت کند.

۲- شستن هر عضو بیش از سه بار: زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «فَمَنْ زَادَ عَلَى هَذَا أَوْ نَقَصَ فَقَدْ أَسَاءَ وَظَلَمَ» «هرکس بیش از سه بار بشوید یا کم از سه بار، بد کرده و مرتکب ستم شده است». (ابوداوود).

۳- اسراف و زیاده روى در بکار بردن آب، زیرا رسول خدا با اندک مقدار از آب وضو مى‏ساخت. و اسراف در تمام امور ممنوع و رسول اللّهص آن را منع کرده است.

۴- ترک دادن سنت یا سنت‌هایى از وضو، زیرا ترک سنت باعث از دست دادن اجر و ثواب است که نباید فوت شود.

۵- وضو گرفتن از باقیمانده آب وضوى زن: زیرا رسول اکرمص از وضو گرفتن از چنین آبى منع کرده است. (ترمذى).

(برخى از علماء این عمل را بدلیل اینکه خود آنحضرتص چنین کرده است بدون کراهیت جایز مى‏دانند).