صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان فصل يازدهم‏: فروتنى و مذمت كبر

فصل يازدهم‏: فروتنى و مذمت كبر

انسان مسلمان بدون ذلت و خوارى فروتنى مى‏کند، فروتنى از ویژگی‌هاى منحصر به فرد و از صفات والاى مسلمان است، همانطور که تکبر با وى پیوندى ندارد و با ایشان مسلمان همخوانى ندارد. مؤمن فروتنى مى‏کند تا بزرگ شود و تکبر نمى‏کند که پست شود، زیرا سنت الهى چنین است که فروتنان را رفع درجه مى‏دهد و متکبران را ذلیل مى‏کند، رسول اکرمص مى‏فرماید: «هیچ مالى از صدقه دادن کم نمى‏شود، هرکس عفو کند خداوند عزت او را مى‏افزاید و هیچکس فروتنى براى خدا نکرده مگر اینکه خداوند درجه او را بالا برده است». (مسلم). و مى‏فرماید: «خداوند بر خود واجب کرده است، که هرکس در دنیا تکبر کند او را پست کرده و پائین بیاورد». (بخاری). مسلمان وقتى به این سخنان راستین از کتاب خدا وسنت رسول اللّهص گوش جان مى‏سپارد، به فضیلت فروتنى و به مذمت کبر و غرور آشنا مى‏شود، و مى‏بیند که خداوند امر به فروتنى و نهى از تکبر و غرور نموده است، از اینرو فروتن مى‏شود و از کبر و غرور پرهیز مى‏نماید. خداوند رسول مکرم اسلام را به تواضع امر مى‏کند و مى‏فرماید: ﴿وَٱخۡفِضۡ جَنَاحَكَ لِمَنِ ٱتَّبَعَكَ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٢١٥ [الشعراء: ۲۱۵]. «اى پیامبر در برابر مؤمنانى که از تو تبعیت مى‏کنند، فروتن باش». و مى‏فرماید: ﴿وَلَا تَمۡشِ فِي ٱلۡأَرۡضِ مَرَحًا [الإسراء: ۳٧]. «در حالت کبر و غرور روى زمین راه مرو»، و در مورد تعریف از متواضعان مى‏فرماید: ﴿يُحِبُّهُمۡ وَيُحِبُّونَهُۥٓ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ [المائدة: ۵۴]. «خدواند آنان را دوست دارد و آنان خدا را نیز دوست دارند و آنان در برابر مؤمنان فروتن و در برابر کفار غالب و توانا هستند»، و مى‏فرماید: ﴿تِلۡكَ ٱلدَّارُ ٱلۡأٓخِرَةُ نَجۡعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوّٗا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فَسَادٗا [القصص: ۸۳]. «این سراى آخرت است که آن را براى کسانى که به دنبال استکبار در زمین و فساد نیستند مقرر مى‏کنیم. و سرانجام نیک براى پرهیزگاران است»، رسول اکرمص درباره فروتنى مى‏فرماید: «خداوند به من وحى کرده است که فروتنى کنید و هیچکس در برابر دیگرى بغاوت نکند» (مسلم). و مى‏فرماید: «هیچ پیامبرى را خدا مبعوث نکرده که‏گوسفند نه چرانیده باشد، یاران پرسیدند، حتى شما؟ فرمود: آرى! من نیز در برابر چند قیراط براى اهالى مکه گوسفند مى‏چرانیدم» (بخاری). و مى‏فرماید: «اگر براى سم یک‏ گوسفند یا دست آن دعوت شوم اجابت خواهم کرد». (بخاری). و در مورد پرهیز از تکبر مى‏فرماید: «شما را درباره اهل دوزخ خبر ندهم؟ هر انسان خشن، تندخو، و متکبر و مغرور، از اهل دوزخ است». (متفق علیه). و مى‏فرماید: «خدواند روز قیامت بسوى ۳ گروه نگاه نمى‏کند، آنان را تزکیه نمى‏کند و براى آنان عذاب دردناک وجود دارد: پیر مرد زانى، پادشاه دروغگو و فقیر متکبر». (مسلم). خداوند مى‏فرماید: «قدرت نمائى ازار و کبر چادر من‏ است، هرکس با من دعوى کند یعنى تکبر و قدرت نمائى کند او را عذاب خواهم داد». (مسلم). رسول اکرمص مى‏فرماید: «شخصى در جامه‏اش مى‏بالید و مباهات مى‏کرد، موها را شانه کرده با غرور راه مى‏رفت، خداوند ناگهانى او را در زمین فرو برد، او تا روز قیامت همچنان در زمین فرو مى‏رود». (متفق علیه).

مظاهر بارز فروتنى بشرح زیر هستند:

۱- اگر کسى سعى دارد از هم مثلان خود بیشتر جلوه کند متکبر است و اگر عکس آن عمل کند، یعنى هم سن و سالان خود را از خود جلوتر قرار دهد، فروتن و متواضع است.

۲- کسى که براى احترام دانشمندى بلند مى‏شود و جاى خالى مى‏کند یا کفش‏هاى او را مرتب مى‏کند و یا او را تا درب منزل بدرقه مى‏کند، متواضع و فروتن است.

۳- اگر افراد عادى را با چهره خندان و گشاده‏روئى استقبال مى‏کند، به نرمى با آن‌ها گفتگو مى‏کند، دعوت آن‌ها را مى‏پذیرد، براى برآوردن نیازشان تلاش مى‏کند و خود را از آن‌ها بهتر نمى‏داند، فروتن است.

۴- اگر براى زیارت دیگران که در فضل و کرم از او کمتر یا مساوى‏اند، مى‏رود، و همراه با وى کالاهایش را حمل مى‏کند و براى بر آوردن نیاز او تلاش مى‏کند، فروتن است.

۵- اگر با فقراء، مساکین، بیماران و آفت زدگان مى‏نشیند و دعوت آنان را مى‏پذیرد، همراه با آنان مى‏خورد و با آنان راه مى‏رود، فروتن است.

۶- اگر بدون اسراف مى‏خورد، مى‏نوشد و در راه رفتن نمى‏خرامد، پس متواضع و فرو تن است.