صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان فصل نهم‏: صداقت و راستى

فصل نهم‏: صداقت و راستى

مسلمان صادق و راست‌کردار است، راستى و صداقت را دوست دارد و در ظاهر و باطن و در گفتار و کردار خود را ملزم به صداقت مى‏داند، زیرا صداقت و راستگوئى انسان را بسوى نیکى، و نیکى بسوى بهشت راهنمائى مى‏کند و بهشت از والاترین اهداف مسلمان است، دروغ که خلاف صداقت و ضد آن است انسان را بسوى تباهى هدایت مى‏کند و او را دوزخ مى‏کشاند، دوزخ از بدترین جاهائى مى‏ماند که مسلمان از آن بیم دارد و دورى مى‏جوید. مسلمان صداقت را تنها یک اخلاق زیبا که تخلق بدان ضرورى است، نمى‏داند بلکه نگاه مسلمان بسیار فراتر از این است. انسان مسلمان بر این عقیده است که صداقت و راستکردارى از ایمان و تکمیل کننده اسلام است، زیرا خداوند بدان امر کرده و متصف به آن را ستوده است، همانطور که رسولش را بدان امر کرده و تشویق نموده است، ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ ٱلصَّٰدِقِينَ ١١٩ [التوبة: ۱۱٩]. «اى مؤمنان از نافرمانى خداوند بترسید و با راستگویان باشید»، و در مورد اهل صدق مى‏فرماید: ﴿رِجَالٞ صَدَقُواْ مَا عَٰهَدُواْ ٱللَّهَ عَلَيۡهِ [الأحزاب: ۲۳]. «انسان‌هاى مورد تائید و قابل ستایش مردانى هستند که به وعده‏هاى خود تحقق بخشیده‏اند».

و مى‏فرماید: ﴿وَٱلصَّٰدِقِينَ وَٱلصَّٰدِقَٰتِ [الأحزاب: ۳۵]. «مردان و زنان راستکردار» و مى‏فرماید: ﴿وَٱلَّذِي جَآءَ بِٱلصِّدۡقِ وَصَدَّقَ بِهِۦٓ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُتَّقُونَ ٣٣ [الزمر: ۳۳]. رسول اکرمص نیز به رعایت صدق و راستى امر کرده است! مى‏فرماید: «عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِى إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِى إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَصْدُقُ وَيَتَحَرَّى الصِّدْقَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّيقًا وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِى إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِى إِلَى النَّارِ وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَكْذِبُ وَيَتَحَرَّى الْكَذِبَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا» (مسلم). ترجمه: «خود را ملزم به صداقت کنید، همانا صداقت انسان را به نیکى هدایت مى‏کند و نیکى انسان را به بهشت مى‏رساند، انسان همواره راست مى‏گوید، و راستى را در نظر مى‏گیرد تا جز راستگویان نوشته مى‏شود، از دروغ بپرهیزید، زیرا دروغ انسان را به‌سوى کارهاى بد سوق مى‏دهد و کارهاى زشت و بد باعث مى‏شوند که انسان به دوزخ برده شود. شخصى که همواره دروغ مى‏گوید و در پى دروغ مى‏باشد نزد اللّه از در زمره دروغگویان نوشته مى‏شود».

آرى، صداقت میوه‏هاى شیرینى دارد که راست گویان از آن بهره‏مند مى‏شوند که برخى عبارت‏اند از:

۱- آرامش وجدان و تسکین روحى: رسول اکرمص مى‏فرماید: «اَلصِّدْقُ طَمَانِيْنَة» «راستى موجب آرامش و اطمینان است».

۲- برکت در کسب و کثرت خیر و خوبى: رسول اکرمص در این خصوص مى‏فرماید: «الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِى بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا» (بخاری). «بایع و مشترى ما دام که از مجلس خود بلند نشده‏اند و از هم جدا نشده‏اند، اختیار فسخ بیع را دارند، اگر راست بگویند و عیب کالا را کتمان نکنند، این معامله براى آنان مایه خیر و برکت مى‏گردد و اگر کتمان کنند و دروغ گویند، برکت و خیر در معامله آنان از بین خواهد رفت».

۳- نیل مراتب شهداء. زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «مَنْ سألَ اللّهَ الشَّهادَةَ بِصِدْقٍ بَلَّغَهُ اللّهُ مَنازِلَ الشُّهداءِ وَإنْ ماتَ عَلَى فَرَاشِهِ» (مسلم). «هرکس به صدق و اخلاص از خداوند آرزوى شهادت کند، خداوند او را به جایگاه شهدا، خواهد رساند گرچه بر روى بستر و داخل خانه خود بمیرد».

۴- رستگارى از مشکلات: منقول است که شخصى فرارى به یکى از بندگان مخلص خدا پناه برد و گفت: من تحت تعقیبم مرا پنهان کن، مرد صالح گفت: اینجا بخواب و سپس تعدادى پوشال درخت خرما روى او گذاشت، وقتى تعقیب کنندگان نزد آن مرد صالح آمدند و از حال شخص فرارى جویا شدند، آن مرد گفت: کسى که شما در تعقیب او هستید زیر این پوشال‌ها است، تعقیب کنندگان گمان بردند که این مرد آنان را مسخره مى‏کند، محل را رها کرده و از آنجا رفتند، شخص فرارى به برکت صداقت آن مرد مؤمن نجات پیدا کرد.

آرى! صداقت آثار ظاهرى دارد که در آن‌ها جلوه پیدا مى‏کند و برخى از آن‌ها بشرح زیر مى‏باشند:

۱- صداقت در سخن: مسلمان به هنگام سخن گفتن جز به راستى سخن نمى‏گوید، اگر خبرى بدهد، مطابق با واقعیت خبر خواهد داد، زیرا دروغ گفتن نفاق است و نشانى نفاق. رسول اکرمص مى‏فرماید: نشانه‏هاى منافق سه چیز است، موقع سخن گفتن دروغ مى‏گوید، هرگاه وعده کند، خلاف وعده عمل مى‏کند و هرگاه امانتى باو سپرده شود، خیانت مى‏کند.

۲- صداقت در معاملات، مسلمان هرگاه با کسى معامله کند در معامله با او راست مى‏گوید، فریب کارى نمى‏کند و کتمان نمى‏کند، دروغ نمى‏گوید و در هیچ حالتى در پى کلاه گذاشتن روى سر دیگران نیست.

۳- صداقت در قصد و اراده: مسلمان هرگاه اراده انجام کار جایز و مناسبى را کرده باشد، در انجام آن شک و تردید بخود راه نمى‏دهد بلکه در عمل قاطع مى‏باشد و باین و آن توجه نمى‏کند و نیتش را به مرحله عمل مى‏رساند.

۴- صداقت در وعده، مسلمان هرگاه با کسى وعده کند، به وعده‏اش عمل خواهد کرد، زیرا خلاف وعده از آثار نفاق است که در حدیث بدان اشاره شد.

۵- صداقت در روش و منش: ظاهر و باطن انسان مسلمان یکى است، ظاهرش را مخالف باطن جلوه نمى‏دهد لباس دروغین بر تن نمى‏کند، از ریا، تظاهر کار نمى‏گیرد و آنچه را که ندارد وانمود به داشتن آن نمى‏کند. زیرا رسول اکرمص مى‏فرماید: «الْمُتَشَبِّعُ بِمَا لَمْ يُعْطَ كَلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ» (مسلم). «آن کس که وانمود کند به داشتن‏ چیزى که در واقع آن را ندارد، مانند کسى است که لباس دروغین بر تن کرده است». به تعبیرى دیگر، کسى که خود را مزین و زیبا کند بوسیله آنچه که ندارد تا نشان دهد که او آن را دارد، مانند کسى مى‏ماند که پارچه کهنه بر تن کرده و خود را زاهد، معرفى مى‏کند ولى در واقع زاهد نیست.