صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان آداب و روش امر به معروف و نهى از منکر:

آداب و روش امر به معروف و نهى از منکر:

۱- کسیکه امر بمعروف مى‏کند باید درباره آنچه که بدان امر مى‏کند، علم و آگاهى کامل داشته باشد و اذعان کند که از کارهاى خیر و معروف است و عملا ترک شده است، درباره منکرى که در صدد تغییر آن بر آمده است نیز چنین علم و آگاهى لازم است، یعنى اذعان و یقین داشته باشد که این عمل زشت و از آن نهى شده است و از دیدگاه شرع حرام و معصیت است.

۲- شخص داعى باید فرد با تقوائى باشد، آنچه را که منع مى‏کند، مرتکب نشود و آنچه را که امر مى‏کند ترک نکند، خداوند مى‏فرماید:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفۡعَلُونَ ٢ كَبُرَ مَقۡتًا عِندَ ٱللَّهِ أَن تَقُولُواْ مَا لَا تَفۡعَلُونَ ٣ [الصف: ۲-۳]. «اى مؤمنان آنچه را که خودتان انجام نمى‏دهید چرا به دیگران امر مى‏کنید تا انجام دهند، این عمل از دیدگاه خداوند گناه بس بزرگى است».

در آیه ۲۴ سوره بقره آمده است: ﴿أَتَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبِرِّ وَتَنسَوۡنَ أَنفُسَكُمۡ وَأَنتُمۡ تَتۡلُونَ ٱلۡكِتَٰبَۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ٤٤ [البقرة: ۲۴].

«آیا به مردم امر مى‏کنید تا نیکى کنند و خودتان را بدست فراموشى مى‏سپارید، حال آنکه شما کتاب خدا را تلاوت مى‏کنید، پس چرا اندکى نمى‏اندیشید؟».

۳- داعى باید اخلاق نیکو داشته باشد، بردبار باشد، بدور از هرگونه خشونت و تند خوئى امر و نهى کند اگر از کسانى که آنان را از ارتکاب گناه منع مى‏کند، بدببیند و ناسزا بشنود، خشم نکند، اگر از ناحیه کسانى که آنان را امر به معروف مى‏کند، مورد آزار قرار گیرد، خشونت نشان ندهد بلکه صبر را پیشه کرده عفو و اغماض کند، خداوند مى‏فرماید: ﴿وَأۡمُرۡ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَٱنۡهَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَٱصۡبِرۡ عَلَىٰ مَآ أَصَابَكَۖ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ [لقمان: ۱٧]. «امر به معروف و نهى از منکر کن، درکار دین اگر با مشکلات مواجه شدى، صبر و شکیبائى را اختیار کن، همانا این عمل از جمله کارهاى بسیار مهم و ارزنده است».

۴- بوسیله تجسس در صدد آشنائى و کسب اطلاع از منکر نباشد، زیرا شایسته نیست که بمنظور آگاهى و کسب اطلاع از منکر، در خانه‏هاى مردم تجسس شود، یا اینکه لباس و چادر کسى برداشته شود تا معلوم شود که در زیر آن چه نهفته است، یا اینکه پرده را بردارد تابداند که در کاسه چه هست؟ مى‏دانید که شارع درباره پنهان کردن عیوب مردم تاکید کرده است و از هرگونه تجسس و مخبرى علیه مردم منع کرده است، خداوند مى‏فرماید: ﴿وَلَا تَجَسَّسُواْ [الحجرات: ۱۲]. «تجسس نکنید»، رسول اکرمص مى‏فرماید: «مَنْ سَتَرَ مُسْلِما سَتَرَهُ اللّهُ فِى الدّنْيَا وَالآخِرَةِ». «هرکس عیب مسلمانى را پنهان کند، خداوند در دنیا و آخرت عیب او را پنهان مى‏کند». (بخارى).

۵- قبل از امر به معروف مخاطب را درباره معروف آشنا کند، زیرا ترک معروف گاه وقتى بخاطر این صورت مى‏گیرد که شخص نمى‏داند که این کار معروف و مأموربه است. همچنین کسانى را که از منکر منع مى‏کند، معنى و مفهوم منکر بودن را براى مخاطب توضیح دهد، ممکن است مخاطب بدلیل بى اطلاعى از منکر، مرتکب آن شود.

۶- با شیوه‏هاى معروف و پسندیده امر و نهى کند، اگر مخاطب حرف او را گوش نکند، او را با مژده و بیان ثواب و عذاب، بگونه‏اى که در سنت رسول اللّهص آمده است، نصیحت کند تا گوش کند، اگر نتیجه‏اى مرتب نشد آنگاه در سخن اندکى خشونت نشان داده شود، اگر این روش مفید واقع نشود، منکر را با قدرت دست تغییر دهد و جلو آن را بگیرد، اگر توان این را ندارد از دولت مردان و از برادران دینى یارى طلبد.

٧- اگر تغییر منکر و جلوگیرى از آن بوسیله دست و زبان برایش خطر دارد یا آبرو و مالش را مواجه با خطر مى‏کند و ایشان توان صبر در برابر خطرها را ندارد، قلبا منکر را بد بداند و از انجام آن احساس ناراحتى کند، رسول اللّهص مى‏فرماید: «مَنْ لَمْ ‏يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِه».