دلایل نقلى:

خداوند در خصوص این عقیده (توسل) در آیات متعدد قرآن سخن گفته و آن را روشن ساخته است، از جمله در آیه ۱۰ سوره فاطر، مى‏فرماید:

﴿إِلَيۡهِ يَصۡعَدُ ٱلۡكَلِمُ ٱلطَّيِّبُ وَٱلۡعَمَلُ ٱلصَّٰلِحُ يَرۡفَعُهُۥ [فاطر: ۱۰].

«سخن پاکیزه به سوى خدا اوج مى‏گیرد (صعود مى‏کند) و خدا کردار پسندیده را بالا مى‏برد».

در آیه ۵۱ سوره مؤمنون، مى‏فرماید:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلرُّسُلُ كُلُواْ مِنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ وَٱعۡمَلُواْ صَٰلِحًا [المؤمنون: ۵۱].

«اى پیامبران! روزى حلال بخورید و کارهاى شایسته انجام دهید».

در آیه ۳۵ سوره مائده، مى‏فرماید:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱبۡتَغُوٓاْ إِلَيۡهِ ٱلۡوَسِيلَةَ [المائدة: ۳۵].

«اى مؤمنان! از خدا بترسید و براى تقرب به او وسیله بجویید».

در آیه ۵٧ سوره اسراء مى‏فرماید:

﴿أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ يَدۡعُونَ يَبۡتَغُونَ إِلَىٰ رَبِّهِمُ ٱلۡوَسِيلَةَ [الإسراء: ۵٧].

«کسانى را که شما با فریاد، صدا مى‏زنید (یعنى از آن‌ها کمک مى‏خواهید که مشکل شما را بر طرف سازند) خود آن‌ها براى تقرب به پروردگارشان، وسیله مى‏جویند (عبادت و طاعت مى‏کنند)».

در آیه ۳۱ سوره آل عمران، مى‏فرماید:

﴿قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡ [آل‌عمران: ۳۱].

«(اى پیامبر! به مردم) بگو: اگر شما خدا را دوست دارید، از من (پیامبر) پیروى کنید، تا خدا شما را دوست بدارد و گناهان شما را ببخشد».

در آیه ۵۳ سوره آل عمران، مى‏فرماید:

﴿رَبَّنَآ ءَامَنَّا بِمَآ أَنزَلۡتَ وَٱتَّبَعۡنَا ٱلرَّسُولَ فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّٰهِدِينَ ٥٣ [آل‌عمران: ۵۳].

«پروردگارا! ما به آنچه نازل کرده‏اى، ایمان آورده‏ایم و از پیامبر تو پیروى نموده‏ایم، پس ما را از زمره گواهان قرار بده».

در آیه ۱٩۳ سوره آل عمران، مى‏فرماید:

﴿رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعۡنَا مُنَادِيٗا يُنَادِي لِلۡإِيمَٰنِ أَنۡ ءَامِنُواْ بِرَبِّكُمۡ فَ‍َٔامَنَّاۚ رَبَّنَا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرۡ عَنَّا سَيِّ‍َٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلۡأَبۡرَارِ ١٩٣ [آل‌عمران: ۱٩۳].

«پروردگارا! ما (از پیامبر بزرگوار تو) شنیدیم که (مردم را) به ایمان آوردن به خدا، فرا مى‏خواند، ما ایمان آوردیم (و نداى او را لبیک گفتیم) خداوندا! گناهان ما را بیامرز و بدى‏هاى ما را بپوشان و ما را همراه با نیکان بمیران».

در آیه ۱۸۰ سوره ‏اعراف، مى‏فرماید:

﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ وَذَرُواْ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ فِيٓ أَسۡمَٰٓئِهِۦۚ سَيُجۡزَوۡنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٨٠ [الأعراف: ۱۸۰].

«خداوند داراى نام‌هاى زیبایست. او را با همان نام‌هاى یاد کنید، و از کسانى که نام‌هاى خدا را تحریف مى‏کنند، اجتناب ورزید. (زیرا) آنان در آینده نزدیک کیفر کار (بد) خود را خواهند دید».

در آیه ۱٩ سوره علق، مى‏فرماید:

﴿وَٱسۡجُدۡۤ وَٱقۡتَرِب [علق: ۱٩].

«خدا را سجده کن و (بدین وسیله) به پروردگارت نزدیک شو».

۳- رسول خداص نیز از تقرب به خدا بوسیله عبادات و اعمال صالح، سخن گفته است: «إِنّ اللّهَ طَيّب فَلاَ يَقْبَلُ إِلاّ طَيّبا» «خداوند پاک است و غیر از پاکى چیز دیگرى را نمى‏پذیرد». (مسلم، ترمذى و احمد).

در حدیثى دیگر، مى‏فرماید: «تَعَرّفْ إلَى اللّهِ فى الرّخَاءِ يَعْرِفْكَ فِى الشّدّة» «خدا را هنگام آسایش و خوشحالى بشناس تا او تو را در وقت مصیبت و گرفتارى، بشناسد». (ترمذى، حدیث حسن).

در حدیث قدسى آمده است که خداوند مى‏فرماید: «وَمَا تَقَرّبَ إلىّ عَبْدِى بشى‏ءٍ أَحبّ إِلَىّ مِمّا افتَرَضْتُهُ عَليهِ وَلايَزَال عَبْدِى يَتَقَرّبُ إِلَىّ بِالنّوافِل حتّى أَحبّهُ» «بهترین وسیله تقرب بنده با من اداى فریضه است. بنده همواره با انجام‏ عبادات نفلى (عباداتى که واجب نیست) خودش را با من نزدیک مى‏کند و سرانجام محبوب من قرار مى‏گیرد». (بخارى و مسلم).

در حدیث قدسى دیگر، خداوند مى‏فرماید: «وإِنّ تَقَرّب مِنّى شِبْرا تَقَرّبْتُ إليهِ ذِرَاعًا وَإن تَقَرّبَ إِلىّ ذِرَاعا تَقَرَّبْتُ مِنه بَاعًا وإن أَتَانِى يَمْشِى أتَيتُهُ هَرْوَلَةً» «اگر بنده، یک وجب به سوى من بیاید، من یک ذراع به او نزدیک مى‏شوم. و اگر یک ذراع به‌سوى من بیاید، من چندین برابر آن، به او نزدیک مى‏شوم، و اگر آرام آرام به سوى من بیاید، من دوان، دوان، به‌سوى او خواهم رفت». (بخارى و مسلم).

براى روشن شدن بیشتر مسأله توسل، در اینجا به حدیث اصحاب غار اشاره مى‏کنیم، نقل است که سه جوان وارد غارى شدند، ناگهان غار بوسیله سنگى که از بالا بر دهانه آن افتاد، مسدود شد و آن‌ها در آن غار گرفتار شدند. هر چه کوشش کردند که آن را از در غار بردارند، نتوانستند. بیکدیگر گفتند: فقط یک راه وجود دارد، که هرکدام به اعمال شایسته خود نگاه کنید و بواسطه یکى از خالص‌ترین آن‌ها از خدا بخواهید تا این مشکل را بر طرف سازد، بدین جهت دست بدعا شدند و هرکدام از آن‌ها به عمل صالحى که انجام داده بود، متوسل شد و از خدا خواست تا آن‌ها را نجات دهد.

یکى از آن‌ها به کار نیکى (خدمتى) که براى پدر و مادر خود انجام داده بود متوسل شد.

دیگرى به ترک آنچه که خدا برایش حرام کرده بود، متوسل شد.

سومى به گردانیدن حق، صاحب حقى پس از اینکه آن را نگهدارى کرده و رشد داده بود، متوسل شد. پس از آن، بدستور خدا صخره از در غار برداشته شد و آن سه نفر جان سالم بدر بردند. (بخارى و مسلم).

حدیثى دیگر در مسلم و بعضى کتب حدیث چنین ذکر شده: «أَقربُ ما يَكونُ العبدُ من رّبِه وَهو سَاجِدٌ» «نزدیک‏ترین حالت بنده با خدا، حالت سجده است».

در مسند امام احمد، در باب دعا حدیثى به این مضمون آمده است: «أسألُكَ اللهم بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ سَمَّيْتَ بِهِ نَفْسَكَ أَوْ عَلَّمْتَهُ أَحَداً مِنْ خَلْقِكَ أَوْ أَنْزَلْتَهُ فِى كِتَابِكَ أَوِ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِى عِلْمِ الْغَيْبِ عِنْدَكَ أَنْ تَجْعَلَ الْقُرْآنَ رَبِيعَ قَلْبِى وَنُورَ صَدْرِى وَجَلاَءَ حُزْنِى وَذَهَابَ هَمِّى وَغَمِّى». «پروردگارا! بوسیله هر اسمى که تو بر خود نهاده‏اى، یا در کتاب خود آن را نازل کرده‏اى، یا آن را به یکى از مخلوقات خود آموخته‏اى یا آن را بصورت غیبى براى خود برگزیده‏اى، از تو مى‏خواهم که قرآن عظیم را باعث شادابى دل من، و روشنى سینه‏ام و زدودن غم و اندوه و پریشانى من، قرار دهى».

و در حدیثى دیگر، آنحضرتص مى‏فرماید: «لَقَدْ سَأَلَ هذَا باسْمِ اللّهِ الأعظمِ، الّذِى مَا سُئِلَ بِه إلا أعْطَى وَمَا دُعِىَ بِهِ إِلاّ أَجَابَ» «او خدا را توسط اسم اعظمش خواند که هرکس او را با این نام بخواند خواسته‏اش برآورده مى‏شود و دعایش قبول مى‏گردد».

۴- توسل تمام پیامبران خدا که در قرآن ذکرى از آن‌ها بمیان آمده، یا بوسیله اسماء و صفات خدا بوده و یا بوسیله ایمان و عمل صالح صورت گرفته است.

هیچ پیامبرى غیر از اسماء و صفات خداوند، و ایمان و عمل صالح، هرگز به چیز دیگرى، توسل نجسته است.

حضرت یونس‏÷ در دعاى توسل خود که در آیه ۸٧ سوره انبیاء آمده، مى‏فرماید:

﴿أَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبۡحَٰنَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ [الأنبیاء: ۸٧].

«خداوندا! غیر از تو، معبودى وجود ندارد، تو پاک و منزهى، همانا من جز ستمکاران بوده‏ام».

در جاى دیگر، مى‏فرماید:

﴿إِنِّي عُذۡتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُم [غافر: ۲٧ و الدخان: ۲۰].

«من به ذاتى که پروردگار من و شماست، پناه مى‏برم».

حضرت ابراهیم و اسماعیل، در دعاى توسل خود که در آیه ۱۲٧ سوره بقره آمده، چنین فرمودند:

﴿رَبَّنَا تَقَبَّلۡ مِنَّآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ [البقرة: ۱۲٧].

«پروردگارا! از ما بپذیر، بى‌گمان تو شنوا و دانا هستى».

حضرت آدم و حوا نیز در دعاى توسل خود که در آیه ۲۳ سوره اعراف آمده، چنین فرمودند: ﴿قَالَا رَبَّنَا ظَلَمۡنَآ أَنفُسَنَا وَإِن لَّمۡ تَغۡفِرۡ لَنَا وَتَرۡحَمۡنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ٢٣ [الأعراف: ۲۳].

«پروردگارا! ما بر خویشتن ستم کرده‏ایم، اگر ما را نبخشى و بر ما رحم نکنى، قطعا ما از زیان‏کاران خواهیم بود».