صفحه نخست عقاید (کلام) روش زندگی مسلمان فصل اول‏: ايمان به خداوند متعال

فصل اول‏: ايمان به خداوند متعال

بحث ایمان بلحاظ اهمیتى که دارد، مقدم بر سایر مباحث است. زیرا ایمان محور زندگى مسلمان است و زندگى هر مسلمان در سایه ایمانش شکل مى‏گیرد. پس باید گفت که ایمان در تمام ابعاد زندگى فرد مسلمان، جایگاه کلیدى داشته و نقش بسیار موثرى ایفا مى‏کند.

مسلمان به خدا ایمان دارد یعنى او وجود پروردگارى را مى‏پذیرد که آفریدگار زمین و آسمان است. داناى پیدا و پنهانى است. مالک هر چیز و پرورش‌دهنده آن است.

معبودى سواى او وجود ندارد، او تنها پروردگار متصف به جمیع صفات کمالیه است. از هر عیب و نقص منزه است، این عقیده و باور مؤمن، نخست ملهم از راهنمایى و هدایت تکوینى خداوند است، که مى‏فرماید:

﴿وَمَا كُنَّا لِنَهۡتَدِيَ لَوۡلَآ أَنۡ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ [الأعراف: ۴۳].

«اگر لطف خدا نبود (و توسط پیامبران) توفیق نصیب ما نمى‏کرد، هدایت نمى‏شدیم».

ثانیا متکى به دلایل عقلى و نقلى دیگرى است که ذیلا بدان اشاره خواهد شد.

۱- خداوند متعال در باره وجود، صفت ربوبیت و اسماء و سایر صفات خود در قرآن کریم، این کامل‌ترین و ارزنده‏ترین کتاب آسمانى خود در آیه ‏۵۴ سوره اعراف چنین مى‏فرماید:

﴿إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يُغۡشِي ٱلَّيۡلَ ٱلنَّهَارَ يَطۡلُبُهُۥ حَثِيثٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ وَٱلنُّجُومَ مُسَخَّرَٰتِۢ بِأَمۡرِهِۦٓۗ أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٥٤ [الأعراف: ۵۴].

«همانا پروردگار شما خدایى است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز (مرحله) خلق کرد، و بعد بر عرش، استقرار یافت (سپس به اداره جهان هستى پرداخت) با (پرده تاریک) شب، روز را مى‏پوشاند، و شب، شتابان بدنبال روز، روان است، خورشید و ماه و ستارگان را آفریده و تنها او فرمان می‌دهد، او پاک و منزه و پروردگار جهانیان است».

در آیه ۳۰ سوره قصص، آنگاه که خدا، پیامبر خود حضرت موسى÷ را مورد خطاب قرار داد، چنین فرمود:

﴿يَٰمُوسَىٰٓ إِنِّيٓ أَنَا ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ [القصص: ۳۰].

«اى موسى! من خدا و پروردگار جهانیان هستم».

و در آیات ۲۲ تا ۲۴ سوره حشر در تجلیل از خود و ذکر اسماء و صفات خویش چنین مى‏فرماید:

﴿هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ عَٰلِمُ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِۖ هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ ٢٢ هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡمَلِكُ ٱلۡقُدُّوسُ ٱلسَّلَٰمُ ٱلۡمُؤۡمِنُ ٱلۡمُهَيۡمِنُ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡجَبَّارُ ٱلۡمُتَكَبِّرُۚ سُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يُشۡرِكُونَ ٢٣ هُوَ ٱللَّهُ ٱلۡخَٰلِقُ ٱلۡبَارِئُ ٱلۡمُصَوِّرُۖ لَهُ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ٢٤ [الحشر: ۲۲-۲۴].

«خدا کسى است که جز او پروردگار و معبودى وجود ندارد. داناى پیدا و پنهان است. بخشنده و مهربان است (رحمت او در دنیا شامل حال همه و در آخرت شامل حال مؤمنان است) اوست معبود بر حق که جز او معبودى وجود ندارد. او پادشاه مقتدر، منزه، بى‌عیب و نقص، امان دهنده محافظ و مراقب، قدرتمند چیره، بزرگوار و شکوهمند، والا مقام و پاک و منزه است از هر چیزى که براى او شریک سازند. او آفریدگار، هستى بخش و صورت‏گر (همه موجودات) است. نام‌هاى زیبا از آن او هستند. همه موجودات آسمان‌ها و زمین او را به پاکى یاد مى‏کنند (به تسبیح و ستایش او مشغولند) و او خداى غالب و دانا است».

در آیات ۱-۲ سوره فاتحه درباره توصیف خود مى‏فرماید:

﴿ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٢ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ ٣ [الفاتحة: ۱-۲].

«تمام تعریف‏ها شایسته ذاتى است که پروردگار جهانیان است. بخشنده و مهربان است (در دنیا براى همه و در آخرت براى مؤمنان)».

و در آیه ٩۲ سوره انبیاء، خطاب به مسلمانان مى‏فرماید:

﴿إِنَّ هَٰذِهِۦٓ أُمَّتُكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ وَأَنَا۠ رَبُّكُمۡ فَٱعۡبُدُونِ ٩٢ [الأنبیاء: ٩۲].

«شما مسلمانان امت واحدى هستید و من پروردگار شما هستم. پس تنها مرا عبادت کنید».

و در آیه ۵۲ سوره مؤمنون مى‏فرماید:

﴿وَأَنَا۠ رَبُّكُمۡ فَٱتَّقُونِ [المؤمنون: ۵۲].

«من پروردگار شما هستم. (باید از معصیت و نافرمانى) من بپرهیزید».

در آیه ۲۲ سوره انبیاء پیرامون نفى هرگونه رب و معبودى سواى ذات یگانه‏اش مى‏فرماید: ﴿لَوۡ كَانَ فِيهِمَآ ءَالِهَةٌ إِلَّا ٱللَّهُ لَفَسَدَتَاۚ فَسُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ رَبِّ ٱلۡعَرۡشِ عَمَّا يَصِفُونَ٢٢ [الأنبیاء: ۲۲].

«اگر در آسمان‌ها و زمین به جز خداى یکتا، خدایان دیگرى وجود مى‏داشتند و امور جهان را مى‏چرخانیدند نظم عالم هستى بهم مى‏خورد. (زیرا چندین مرکز تصمیم‏گیرى باعث بهم خوردن نظم جامعه و جهان مى‏شود) پس اوست مالک عرش و از هرچه که کفار درباره او مى‏گویند پاک و منزه است».

۲- حدود یکصد و بیست و چهار هزار پیامبر درباره وجود و ربوبیت او سخن گفته و او را بعنوان تنها آفریننده و مالک کل کاینات معرفى نموده‏اند، و پیرامون اسماء و صفات خدا، با مخاطبین خود سخن گفته‏اند، و هیچ پیامبرى نیامده که خدا با وى سخن نگفته، یا فرشته‏اى بسوى او نفرستاده، یا مطالب را به او الهام نکرده باشد. و چون این الهام و القاء همراه با شواهد و قراینى بوده است، بدین جهت مخاطبین آن‌ها صددرصد یقین کرده و اذعان نموده‏اند که آنچه او (پیامبر) مى‏گوید، از جانب پروردگار است.

خبر دادن این جمعیت انبوه که از برگزیدگان خلق و بهترین انسان‌ها بوده‏اند، حاکى از این است که مطمئنا گفته آنان صحیح است. و عقل انسان هم نمى‏تواند آن‌ها را تکذیب کند، همانطور که توافق آنان بر خبرى که براى آن‌ها مجهول باشد، از محالات عقلى است. زیرا توافق یقینى و تحقیق در مورد صحت مطلبى که پایه و اساسى نداشته‏باشد، از پیامبران که برگزیده‏ترین و منزه ترین فرزندان آدم هستند، و از نظر عقل، داناتر از همه و در سخن، راستگوتر از همه مى‏باشند، محال است.

۳- ایمان و اعتقاد میلیاردها انسان بر وجود و هستى خداوند، و عبادت و طاعت آن‌ها از وى: بشر عادتا سخنى را که بوسیله یک یا دو نفر بیان شود، مى‏پذیرد و آن را قبول مى‏کند، تا چه رسد به خبر یا اخبارى که بوسیله جمع کثیرى که از بهترین افراد روى زمین بوده و تعدادشان از حد شمار بیشتر است، بیان شود. علاوه بر این، عقل و فطرت نیز صحت ایمان آن‌ها را به ذات یگانه‏اى که از وجود او خبر داده و او را اطاعت و عبادت کرده و بسوى او تقرب جسته‏اند، تایید مى‏کند.

۴- میلیون‌ها عالم از وجود، صفات، اسماء و اینکه تنها او آفریننده و پرورش دهنده هر چیز است و بر هر کارى قدرت و توانایى دارد، سخن گفته‏اند، و بخاطر همین ویژگی‌ها او را عبادت و اطاعت کرده‏اند و بخاطر همین ویژگی‌ها با دوستانش دوستى، و با دشمنانش، دشمنى و رزیده‏اند.