فصل:

و حال به اقوال یاران پیام¬آور خداوند حضرت محمد ج و تابعین و ائمه اسلام بنگریم:

قول ابوبكر صدیق س: آمده است كه ابوبكر صدیقس آیه¬ی ﴿لِّلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ ٱلۡحُسۡنَىٰ وَزِيَادَةٞ را قرائت كرد، از او پرسیدند: ﴿زِيَادَةٞ چیست یا خلیفه¬ی رسول الله؟ گفت: نگریستن به وجه خداوند تبارک و تعالی [۱۰۶].

قول علی ابن ابیطالب س: از علی س شنیده شد كه می¬گفت: از بی كم و كاست بودن نعمتهای بهشتی، نگریستن به وجه خداوند تبارک و تعالی می¬باشد.

قول حذیفه بن یمان س: او گفت: ﴿زِيَادَةٞ نگریستن بسوی وجه خداوند تبارک تعالی می¬باشد [۱۰۷].

قول عبدالله بن مسعود و عبدالله ابن عباس ش: آمده است كه عبدالله ابن مسعود س با پای راست وارد مسجد كوفه گردید، سپس گفت: سوگند به خداوند، انسانی وجود ندارد بجز اینكه پروردگارش را روز قیامت ملاقات خواهد کرد، همانگونه كه ماه شب چهارده را می بیند، گفت: [خداوند] می-فرماید: ای پسر آدم! چه چیز تو را نسبت به من فریفت؟ - تا سه مرتبه -، كدام گفته¬ی فرستادگان [مرا] اجابت كردی؟ - تا سه مرتبه -، به آنچه كه آموخته بودی چگونه عمل كردی؟ و ابی داود / حدیثی آورده است كه به ابن عباس ب گفته شد: تمام كسانیكه وارد بهشت می‌شوند خداوند عزوجل را می¬بینند؟ گفت: بله. اسبط بن نصر از ابن عباس و ابن مسعود ش روایت می¬كند: «زیادة» نگریستن به خداوند صورت خداوند است.

قول معاذ ابن جبل س: میمون ابن ابی حمزه گفت: در كنار ابی وائل نشسته بودم و مردی داخل شد كه به او ابو عفیف گفته می¬شد، و شقیق بن سلمه به او گفت: ای ابو عفیف! آیا از معاذ بن جبل سخنی به ما می¬گویی؟ گفت: بله، شنیدم كه می‌گفت: انسانها در روز قیامت بر خاک واحدی جمع می شوند و ندا داده می شود متقین كجایند؟ در كنار [خداوند] رحمان می¬ایستند، [و این در حالی است كه] خداوند [خود را] از آنها پوشیده نگه نمی¬دارد و استتار نمی¬كند [۱۰۸]. گفتم متقین كیستند؟ گفت: قومی كه از شرک و عبادت بتها پرهیز كردند، و عبادت خود را برای خداوند خالص كردند، و بسوی بهشت رفتند.

قول ابو هریره س: پروردگارتان را نمی¬بینید تا اینكه مرگ را بچشید [۱۰۹].

قول عبدالله ابن عمر ب: او گفت: پائین ترین مرتبه¬ی بهشت برای كسی است كه دو هزار سال [طول می¬كشد تا] مكان پادشاهیش را بنگرد، نزدیكترین جای آنرا همانگونه می¬بیند كه دورترین جای آنرا، و بالاترین مرتبه¬ی بهشت [برای] كسی است كه روزی دو مرتبه به خداوند می¬نگرد.

قول فضاله ابن عبید س: او می¬گفت: خداوندا! رضای تو را بعد از قضا و قَدَرَت می¬خواهم، و [همچنین] راحتی زندگی بعد از مرگ و لذت نگریستن به وجهت.

قول ابو موسی اشعریس: او گفت: «زیادة» نگریستن به وجه خداوند می¬باشد [۱۱۰]. همچنین از او رسیده است: وی در حال سخنرانی بود كه نگاه مردم از او برگشت، گفت: چه چیز چشمان شما را از من برگرداند؟ گفتند: هلال [ماه]، گفت: پس وقتی وجه پروردگارتان را می¬بینید چگونه خواهید شد؟

قول انس ابن مالک س: او درباره¬ی آیه¬ی ﴿وَلَدَيۡنَا مَزِيدٞ [ق: ۳۵]. گفت: روز قیامت پروردگار تبارک و تعالی بر آنها آشكار می-شود.

قول جابر ابن عبدالله س: او گفت: وقتی اهل بهشت وارد آن می¬شوند و با كرامت بر بهشتیان(= ملائكه و باغها و ...) می¬گذرند، به [طرف آنها] مركبهایی از یاقوت سرخ می¬روند كه ادرار و سرگین ندارند، و برای آنها دو بال است كه بر آنها می¬نشینند، سپس الجبّار(مسلط) می¬آید و بر آنها آشكار می¬شود و برای او به سجده می¬افتند، می-فرماید: ای اهل بهشت! سرهایتان را بلند كنید، از شما راضی شدم و بعد از این [راضی شدن] خشمی نخواهد بود [۱۱۱].

طبری / گفت: این مسئله را سی و سه نفر از اصحاب كرام پیامبر روایت كرده¬اند و از آنها علی، ابوهریره، ابوسعید، جریر، ابوموسی، صهیب، جابر، ابن عباس، انس، عمار بن یاسر، ابی ابن كعب، ابن مسعود، زید ابن ثابت، حدیفه بن یمان، عباده بن صامت، عدی ابن حاتم، ابو رزین عقیلی، كعب بن عجره، فضاله ابن عبید و بریده بن حصیب و... رضی الله تعالی عنهم اجمعین هستند؛ و همچنین دارقطنی / گفته¬ است: خبری است از محمد ابن عبدالله از جعفر بن محمد الازهر از مفضل بن غسان از یحیی ابن معین شنید كه می¬گفت: درباره¬ی رؤیت [خداوند] نزد من، هفده حدیث وجود دارد كه همگی آنها صحیح می¬باشند، و بیهقی / گفت: در اثبات رؤیت خداوند از ابوبكر صدیق، حذیفه بن یمان، عبدالله ابن مسعود، عبدالله ابن عباس و ابوموسی رضی الله عنهم اجمعین و... حدیث روایت شده است، و در نفی آن از هیچكس حدیثی نقل نشده است، و مسلماً اگر در آن مسئله اختلاف داشتند حتماً حدیثی به ما [برای رد این عقیده] رسیده بود، ولی هیچگونه اختلافی بیان نشده است، و آنها در این كلام كه رؤیت خداوند در قیامت اتفاق افتادنی است متفق القولند و اجماع دارند.

[۱۰۶] دارقطنی در سننش در (الرؤیة): (۱۹۲). [۱۰۷] دارقطنی در سننش در (الرؤیة): (۲۰۲). [۱۰۸] المنذری در الترغیب و الترهیب: (۱/۴۲۵)، التبریزی در مشكاة المصابیح: (۵۵۶۵). [۱۰۹] احمد در المسند: (۵/۳۲۴)، و طبعة الدار آن: (۲۲۸۲۸)، و ابن ابی عاصم در شرح السنة: (۱/۱۸۷). كه آن حدیث طویلی است. [۱۱۰] دارقطنی در سننش در (الرؤیة): (۴۶). [۱۱۱] الآجری در الشریعة: (۲۶۷).