تفکر از دیدگاه شریعت

ابن قیم (/) نظر ارزشمندی ارایه کرده است: اصل خیر و شر از تفکر ناشی می‏شود، فکر خواستگاه اراده، عشق، کینه و طلب است. بهترین و سودمندترین تفکر در موارد زیر است:

اندیشه در آن چه مصلحت معاد است و راه‌های گردآوری آن، در دفع آن چه موجب تباهی معاد است و در شیوه‏های پرهیز از آن. این چهار اندیشه که گرانقدر و مهمند، تفکر در چهار مورد زیر را به دنبال دارد: تفکر در مصلحتها دنیوی، راه‌های به دست آوردن آن، و تفکر در مفاسد دنیا و شیوه‏های پرهیز ازآن.

اندیشه‏ی خردمندان گرد این هشت گونه تفکر گشته است. ابن قیم معتقد است: مهمترین تفکر در نوع اول اندیشه در نعمت‌های خدا، امر و نهی او، راه‌های شناخت خدا و نام‌ها و صفاتش از لابه‏لای قرآن و سنت پیامبر است. [۲٧۰]

پس اندیشه در درجه‏ی نخست باید با دانش همراه باشد. به گفته‏ی ابن قیم تفکری که بر پایه‏ی دانش است، محبت و شناخت را برای صاحبش به ارمغان می‌آورد. وقتی به سرای جاوید و ارزش و جاودانگی آن، و به دنیا و ناچیزی و بی‌وفایی آن فکر کند، این امر گرایش و علاقه به آخرت و کناره گیری و دل نبستن به دنیا را در او ایجاد می‏کند، و هرگاه به کوتاهی عمر گرانمایه و کمبود وقت تفکر کند، تلاش پیگیر و جدیت در استفاده‏ی بهینه و غنیمت شماری وقت را در او به وجود می‏آورد.

[۲٧۰] ن. ک. الفوائد (۱/۱٩۸) ازابن قیم.