زیان‏هایی در راه شکیبایی

۱- مسأله‏ی شتابزدگی ﴿خُلِقَ ٱلۡإِنسَٰنُ مِنۡ عَجَلٖ[الأنبياء: ۳٧] «انسان شتابکار آفریده شده است». انسان باید شکیبا باشد و خویشتن را کنترل کند، نتیجه خود فرا می‏رسد، هر چند پس از مدتی باشد ﴿فَٱصۡبِرۡ كَمَا صَبَرَ أُوْلُواْ ٱلۡعَزۡمِ مِنَ ٱلرُّسُلِ[الأحقاف: ۳۵] «بنابراین صبر کن همچنان که پیامبران اولوالعزم صبر کردند». خیلی فراخوان‌ها و دعوت‌ها باشکست روبه‏رو شدند، چرا؟ دلیل دیگری نداشت جز اینکه صاحبانش شکیبا نبودند.

۲- خشم با شکیبایی سازگار نیست، به همین خاطر یونس وقتی خشمناک و ناخرسند از قومش راه خود را پیش گرفت، خدا او را به ماهی گرفتار ساخت وآن را مایه‏ی آزمایش او قرار داد و در دل آن ماهی شکیبایی را به درستی فرا گرفت ﴿فَٱصۡبِرۡ لِحُكۡمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُن كَصَاحِبِ ٱلۡحُوتِ[القلم: ۴۸] «پس در برابر فرمان پروردگارت شکیبا باش و چون صاحب ماهی مباش» و اگر پیش از اینکه ماهی او را فرو ببرد از شمار تسبیح گویان بود تا روز رستاخیز در شکم آن می‏ماند. پس عبادت در هنگام فراخدستی و آسایش موجب فراهم شدن گشایش در هنگام سختی می‏شود. «تَعرّف إلی اللِه فی الرَّخاءِ یعرفك فی الشدَّة»: «در هنگام آسایش و توانگری خدا را بشناس تا در هنگام سختی و تنگدستی تو را بشناسد». [۲۰۳] لذا وقتی یونس در شکم ماهی ندا سر داد، ملایکه صدایش را شناختند، زیرا آن‌ها پیشتر وقتی در حالت رفاه و آسودگی خدا را یاد می‏کرد، صدایش را می‏شنیدند.

۳- ناامیدی بزرگترین مانع شکیبایی است. دردی بزرگتر از آن نیست، به همین سبب یعقوب فرزندانش را از آن برحذر داشت: «﴿يَٰبَنِيَّ ٱذۡهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَاْيۡ‍َٔسُواْ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ لَا يَاْيۡ‍َٔسُ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ٨٧[يوسف: ۸٧] ای پسران من به جستجوی یوسف و برادرش بروید و از رحمت خدا ناامید نشوید که جز کافران کسی از رحمت خدا ناامید نمی‏شود». ﴿وَلَا تَهِنُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَنتُمُ ٱلۡأَعۡلَوۡنَ[آل عمران: ۱۳٩] «سست و غمگین نشوید، چرا که اگر ایمان داشته باشید برترید». ﴿وَٱللَّهُ مَعَكُمۡ وَلَن يَتِرَكُمۡ أَعۡمَٰلَكُمۡ[محمد: ۳۵] «خدا با شماست و جزای کردارتان را نخواهد کاست»، پس برافروختن شمع امید چاره‏ی ناامید است و یاری خواستن از خدا همان امید است، زیرا او هرکس را که به او امیدوار باشد ناامید نمی‏گرداند و امیدش را ضایع نمی‏کند، و گشایش برایش فرا می‏رسد هر چند طول بکشد.

[۲۰۳] صحیح است: حاکم در مستدرک (۳/۶۲۳) شماره‏ی (۶۳۰۳) روایت کرده وگفته است: حدیث بزرگ و والایی است. طبرانی در معجم کبیر (۱۱/۲۲۳) حدیث (۱۱۵۶۰) و بیهقی در شعب الإیمان (۲/۲٧) حدیث (۱۰٧۴) آورده و شیخ آلبانی نیز در صحیح الجامع به شماره‏ی (۲٩۶۱) آن را صحیح دانسته است.