فرق میان امیدواری و آرزومندی

ناگزیر باید بین این دو تفاوت قایل شد؛ زیرا بسیاری از مردم به گمان خویش به رحمت پروردگار امیدوارند، اما در حقیقت جز آرزوهایی چیز دیگری ندارد و آن امیدواری شرعی نیست.

آرزومندی با سستی و تنبلی همراه است، صاحبش راه تلاش و کوشش را نمی‏پیماید، مایه‏یی از توکل و زحمت فراهم نمی‏سازد، این حال کسی است که آرزو می‏کند بدون اینکه بذری بپاشد مزرعه‏یی برویاند.

در حالی که صاحب صفت امیدواری مانند کسی است که زمین را شخم زده، هموار کرده، آماده ساخته و بذر در آن پاشیده، دوره‏ی آبیاری آن را انجام داده، آفت زدایی کرده و آن‏گاه نشسته است و چشم به راه رسیدن ثمره و رشد کشتش است. او است انسان امیدوار. فرق چنین شخصی با آن دیگری روشن و آشکار است.

از همین روی مشخص می‏شود چه کسی دارای آرزوهای دروغین است. می‏گوید به رحمت خدا امیدوار است در حالی که از آن دور است. میان او با صاحب رجاء (امیدواری) که کار می‏کند و از خدا امید پاداش دارد، فاصله‏ی فراهم کردن سبب‌ها وجود دارد. این امیدواری نام دارد و امیدواری حقیقتی است و انسان به رحمت پروردگارش امیدوار است.

اما اولی شخصی است آرزومند و نیازمند که به امید بهشت است اما سلسله اسباب آنرا فراهم نکرده، این کار را تمنی گویند: ﴿لَّيۡسَ بِأَمَانِيِّكُمۡ وَلَآ أَمَانِيِّ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِۗ مَن يَعۡمَلۡ سُوٓءٗا يُجۡزَ بِهِۦ [النساء: ١٢٣] «به آرزوهای شما و آرزوهای اهل کتاب نیست، بلکه هرکس کار بدی بکند سزای آن را می‏بیند».

«ایمان با آرزومندی سازگاری ندارد، ایمان آن است که در دل جای بگیرد- چنانکه حسن(/) گفت- و عمل نیز آن را به اثبات برساند». [۱۲۸]رزو

[۱۲۸] ابن ابی شیبه در کتابش (۶/۱۶۳) و بیهقی در شعب الإیمان (۱/۸۰) روایت کرده‏اند. ابن قیم به روایت از حسن در حاشیه‏اش بر سنن ابوداود (۱۲/۲٩۴) آن را صحیح دانسته است. مناوی در فیض القدیر (۵/۳۵۵) آورده و گفته است: «با سند خوب از حسن روایت شده است و از قول اوست، و درست است».