سوره علق

سوره علق آيه ۱

‏متن آیه: ‏

﴿ٱقۡرَأۡ بِٱسۡمِ رَبِّكَ ٱلَّذِي خَلَقَ ١

ترجمه:

‏(ای محمّد! بخوان چیزی را که به تو وحی می‌شود. آن را بیاغاز و) بخوان به نام پروردگارت. آن که (همه جهان را) آفریده است.‏

توضيحات:

‏«إِقْرَأْ...»: از اوّل این سوره تا آخر آیه پنجم، نخستین آیاتی است که در غار حراء بر پیغمبر نازل شده است و با تابش اشعّه جدید وحی، فصل تازه‌ای در تاریخ بشریت گشوده گشته است. برابر فرمان الهی پیغمبر « قاری‌ » شد (نگا: بینه‌ / ۲) ولی «کاتب‌» نشد (نگا: جزء عمّ شیخ محمّد عبده).‏

سوره علق آيه ۲

‏متن آیه: ‏

﴿خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ مِنۡ عَلَقٍ ٢

ترجمه:

‏انسان را از خون بسته آفریده است.‏

توضيحات:

‏«خَلَقَ»: هر چند فعل (خَلَقَ) در آیه نخست، آفرینش انسان را هم در بر دارد، ولی برای اهمّیت مقام او مجدّدا از انسان سخن به میان آمده است. «عَلَقٍ»: جمع عَلَقَة، خون بسته و دَلَمه گونه (نگا: حجّ‌ / ۵، مؤمنون‌ / ۱۴، غافر / ۶٧، قیامه‌ / ۳۸).‏

سوره علق آيه ۳

‏متن آیه: ‏

﴿ٱقۡرَأۡ وَرَبُّكَ ٱلۡأَكۡرَمُ ٣

ترجمه:

‏بخوان! پروردگار تو بزرگوارتر و بخشنده‌تر است (از آنچه تو می‌انگاری. بعد از این، بزرگواری‌ها و بخشندگی‌ها از او خواهی دید که تعلیم قرائت در برابر آنها ساده و ناچیز است).‏

توضيحات:

‏«وَرَبُّكَ الأكْرَمُ»: حرف واو استئنافیه است. واژه أکرم، افزایش ربوبیت و کرامت را می‌رساند.‏

سوره علق آيه ۴

‏متن آیه: ‏

﴿ٱلَّذِي عَلَّمَ بِٱلۡقَلَمِ ٤

ترجمه:

‏همان خدائی که به وسیله قلم (انسان را تعلیم داد و چیزها به او) آموخت.‏

توضيحات:

‏«عَلَّمَ»: تعلیم داد. یاد داد. «بِالْقَلَمِ»: به وسیله قلم. به واسطه قلم.‏

سوره علق آيه ۵

‏متن آیه: ‏

﴿عَلَّمَ ٱلۡإِنسَٰنَ مَا لَمۡ يَعۡلَمۡ ٥

ترجمه:

‏بدو چیزهائی را آموخت که نمی‌دانست.‏

توضيحات:

‏«مَا لَـمْ يَعْلَمْ»: (نگا: نحل‌ / ٧۸).‏

سوره علق آيه ۶

‏متن آیه: ‏

﴿كَلَّآ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَيَطۡغَىٰٓ ٦

ترجمه:

‏قطعاً (اغلب) انسان‌ها سرکشی و تمرّد می‌آغازند.‏

توضيحات:

‏«كَلاّ»: حَقّا. قطعاً. این واژه را نباید همواره به معنی زجر و ردع بدانیم. بلکه می‌تواند حرف تحقیق و تنبیه و جواب باشد و (به راستی) و (حقّا) و (هان) و (آری) معنی شود (نگا: نوین). «الإِنسَانَ»: غالب انسان‌ها مراد است.‏

سوره علق آيه ٧

‏متن آیه: ‏

﴿أَن رَّءَاهُ ٱسۡتَغۡنَىٰٓ ٧

ترجمه:

‏اگر خود را دارا و بی‌نیاز ببینند.‏

توضيحات:

‏«أَن رَّءَاهُ»: وقتی خود را ببیند و بداند. واژه (أَنْ) از حروف ناصبه است. جمله (أَن رَّءَاهُ اسْتَغْنَيا) مفعولٌ‌له است. «إِسْتَغْنَيا‌»: احساس قدرت و ثروت کرد. دارا شد و بی‌نیاز گردید (نگا: عبس‌ / ۵، لیل‌ / ۸).‏

سوره علق آيه ۸

‏متن آیه: ‏

﴿إِنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ ٱلرُّجۡعَىٰٓ ٨

ترجمه:

‏مسلّماً بازگشت (همگان در آن جهان) به‌سوی پروردگار تو خواهد بود (و او سرکشان و متمرّدان را به کیفر اعمال‌شان می‌رساند).‏

توضيحات:

‏«الرُّجْعَيا‌»: رجوع و بازگشت. مصدر ثلاثی مجرّد است.‏

سوره علق آيه ٩

‏متن آیه: ‏

﴿أَرَءَيۡتَ ٱلَّذِي يَنۡهَىٰ ٩

ترجمه:

‏آیا دیده‌ای کسی را که نهی می‌کند و باز می‌دارد.‏

توضيحات:

‏«أَرَأَيْتَ»:؟ آیا دیده‌ای‌؟ آیا خبر داری‌؟ به من بگو (نگا: کهف‌ / ۶۳، مریم‌ / ٧٧، فرقان‌ / ۴۳).‏

سوره علق آيه ۱۰

‏متن آیه: ‏

﴿عَبۡدًا إِذَا صَلَّىٰٓ ١٠

ترجمه:

‏بنده‌ای را چون به نماز ایستد؟ (آیا چنین بازدارنده‌ای مستحقّ عذاب الهی نیست‌؟).‏

توضيحات:

‏«إِذَا...»: جواب شرط محذوف است.‏

سوره علق آيه ۱۱

‏متن آیه: ‏

﴿أَرَءَيۡتَ إِن كَانَ عَلَى ٱلۡهُدَىٰٓ ١١

ترجمه:

‏به من بگو: اگر (این طاغی یاغی بر راه راست و) بر طریق هدایت بود. (چه مقام و منزلتی در پیش خدا می‌داشت‌؟).‏

توضيحات:

‏«إِنْ»: جواب شرط محذوف است.‏

سوره علق آيه ۱۲

‏متن آیه: ‏

﴿أَوۡ أَمَرَ بِٱلتَّقۡوَىٰٓ ١٢

ترجمه:

‏یا این که (دیگران را به جای بازداشتن از نماز و سایر عبادات) به تقوا و پرهیزگاری دستور می‌داد (آیا این برایش بهتر نمی‌بود؟).‏

توضيحات:

‏«أَوْ...»: جواب شرط محذوف است.‏

سوره علق آيه ۱۳

‏متن آیه: ‏

﴿أَرَءَيۡتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰٓ ١٣

ترجمه:

‏به من بگو: اگر تکذیب کند (قرآن و همه کتاب‌ها و چیزهائی را که پیغمبران با خود آورده‌اند) و پشت کند (به ایمان و همه کارهای خوب و پسندیده، آیا سزاوار چه کیفری خواهد بود، و حال و وضعش در قیامت چگونه خواهد شد؟).‏

توضيحات:

‏«إِن كَذَّبَ وَ تَوَلَّيا‌»: (نگا: قیامه‌ / ۳۲، لیل‌ / ۱۶). جواب شرط باز هم محذوف است.‏

سوره علق آيه ۱۴

‏متن آیه: ‏

﴿أَلَمۡ يَعۡلَم بِأَنَّ ٱللَّهَ يَرَىٰ ١٤

ترجمه:

‏آیا او ندانسته است که خداوند (همه احوال او را می‌پاید، و همه اعمال وی را) می‌بیند؟‏

توضيحات:

‏«أَلـَمْ يَعْلَمْ... يَرَيا‌»: اشاره به این واقعیت است که: عالَم هستی محضر خدا است.‏

سوره علق آيه ۱۵

‏متن آیه: ‏

﴿كَلَّا لَئِن لَّمۡ يَنتَهِ لَنَسۡفَعَۢا بِٱلنَّاصِيَةِ ١٥

ترجمه:

‏هرگزا هرگز! (آن چنان نیست که او می‌پندارد). اگر او (از کارهای خود دست برندارد و به اعمال زشت خویش) پایان ندهد، موی پیشانیش را می‌گیریم و (او را به‌سوی آتش دوزخ) کشان کشان می‌بریم.‏

توضيحات:

‏«لَنَسْفَعَنْ»: می‌گیریم و به شدّت می‌کشیم. از ماده سَفْع، به معنی گرفتن و به شدّت کشیدن است. نون تأکید این فعل در رسم‌الخطّ قرآنی با تنوین نوشته شده است. «نَاصِيَةِ‌»: موی پیشانی (نگا: هود / ۵۶، رحمن‌ / ۴۱).‏

سوره علق آيه ۱۶

‏متن آیه: ‏

﴿نَاصِيَةٖ كَٰذِبَةٍ خَاطِئَةٖ ١٦

ترجمه:

‏موی پیشانی دروغگوی بزهکار.‏

توضيحات:

‏«نَاصِيَةٍ»: بدل است. «خَاطِئَةٍ»: بزهکار. مراد از موی پیشانی دروغگوی بزهکار، صاحب آن است. واژه (نَاصِيَةٍ) به خود پیشانی هم گفته می‌شود. در این صورت معنی آیه چنین است: پیشانیی که نشانه دروغگوئی و بزهکاری در آن جلوه‌گر و پیدا است (نگا: المنتخب).‏

سوره علق آيه ۱٧

‏متن آیه: ‏

﴿فَلۡيَدۡعُ نَادِيَهُۥ ١٧

ترجمه:

‏بگذار او همنشینان و هم‌مجلسان خود را صدا بزند و به کمک بطلبد (تا او را در جنگ با مؤمنان، یاری بدهند).‏

توضيحات:

‏«نَادِيَ»: باشگاه. مجلس. در اینجا مراد اهل باشگاه و مجلس است. ذکر محل است و مراد حال.‏

سوره علق آيه ۱۸

‏متن آیه: ‏

﴿سَنَدۡعُ ٱلزَّبَانِيَةَ ١٨

ترجمه:

‏ما هم به زودی فرشتگان مأمور دوزخ را صدا می‌زنیم (تا او را به دوزخ ببرند و به ژرفای آن بیندازند).‏

توضيحات:

‏«سَنَدْعُو»: در رسم‌الخطّ قرآنی واو آخر آن حذف شده است. در قرآن هر جا که واو ساکن به لام ساکن برسد، واو برداشته شده است (نگا: اعراب القرآن درویش). «الزَّبَانِيَةَ»: جمع زِبْنِی، زِبْنِیة، زَبانِی، و زابِن دانسته‌اند (نگا: معجم الفاظ القرآن الکریم). در اصل به معنی هُل‌دهندگان است. پاسبانان را بدین نام نامیده‌اند، چون دیگران را هُل می‌دهند و می‌رانند. در اینجا مراد فرشتگان مأمور دوزخ است که دوزخیان را هُل می‌دهند و می‌رانند (نگا: تحریم‌ / ۶).‏

سوره علق آيه ۱٩

‏متن آیه: ‏

﴿كَلَّا لَا تُطِعۡهُ وَٱسۡجُدۡۤ وَٱقۡتَرِب۩ ١٩

ترجمه:

‏هرگزا هرگز! از او اطاعت مکن و (به نماز خواندن خود ادامه بده و در برابر آفریدگار خویش) سجده ببر و (بدین وسیله به پروردگارت) نزدیک شو.‏

توضيحات:

‏«أسْجُدْ»: سجده ببر. مراد از سجده بردن، مداومت و مواظبت بر ادای نماز است. «إِقْتَرِبْ»: با طاعات و عباداتِ بسیار به پروردگار دادار تقرّب حاصل کن و بدو نزدیک شو.‏