سوره أعلی

سوره أعلى آيه ۱

‏متن آیه: ‏

﴿سَبِّحِ ٱسۡمَ رَبِّكَ ٱلۡأَعۡلَى ١

ترجمه:

‏تسبیح و تقدیس کن پروردگار والا مقام خود را.‏

توضيحات:

‏«سَبِّحْ»: منزّه‌دار. به پاکی یاد کن. تسبیح و تقدیس نما. «إسْمَ»: نام. مراد صفاتی است که با آن ما خدا را می‌شناسیم (نگا: جزء عمّ ترجانی‌زاده). ذات. یعنی ذات مقدّس او را از هر فعل و صفتی که لایق مقام و عظمتش نباشد، پاک و منزّه بداریم و از خیال و قیاس و گمان و وهم دورتر و برتر بدانیم (نگا: واقعه‌ / ٧۴ و ٩۶، حاقّه‌ / ۵۲). «الأعْلَي‌»: بسیار والامقام. بسیار بلند مرتبه.‏

سوره أعلى آيه ۲

‏متن آیه: ‏

﴿ٱلَّذِي خَلَقَ فَسَوَّىٰ ٢

ترجمه:

‏همان خداوندی که (چیزها را) می‌آفریند و سپس (آنها را هماهنگ می‌کند و) می‌آراید.‏

توضيحات:

‏«سَوَّي‌»: موزون و منظّم و آراسته و پیراسته کرد. نظم و نظام بخشید. هرچیزی را آماده کاری کرد که برای انجام آن آفریده شده است (نگا: بقره‌ / ۲٩، کهف‌ / ۳٧، نازعات‌ / ۲۸).‏

سوره أعلى آيه ۳

‏متن آیه: ‏

﴿وَٱلَّذِي قَدَّرَ فَهَدَىٰ ٣

ترجمه:

‏خداوندی که اندازه‌گیری می‌کند و (هرچیزی را آن گونه که شایسته و بایسته است می‌آفریند، و آن گاه آن را به کاری) رهنمود می‌نماید (که باید بکند).‏

توضيحات:

‏«قَدَّرَ»: اندازه‌گیری کرد. هرچیزی را به اندازه‌ای و به گونه‌ای بیافرید که متناسب با حال آن است (نگا: فرقان‌ / ۲، عبس‌ / ۱٩). «هَدي‌»: به وظیفه رهنمود و به برنامه آشنا کرد (نگا: طه‌ / ۵۰).‏

سوره أعلى آيه ۴

‏متن آیه: ‏

﴿وَٱلَّذِيٓ أَخۡرَجَ ٱلۡمَرۡعَىٰ ٤

ترجمه:

‏خداوندی که چَراگاه را (برای تغذیه جانداران از زمین می‌رویاند و) بیرون می‌آورد.‏

توضيحات:

‏«الْـمَرْعي‌»: چَراگاه. مراد سبزه‌زارها و چمنزارها و همه روئیدنی‌ها است (نگا: نازعات‌ / ۳۱).‏

سوره أعلى آيه ۵

‏متن آیه: ‏

﴿فَجَعَلَهُۥ غُثَآءً أَحۡوَىٰ ٥

ترجمه:

‏سپس آن را خشک و سیاه می‌گرداند.‏

توضيحات:

‏«غُثَآءً»: گیاهان خشکیده و درهم ریخته‌ای که سیل آن را به کنار می‌اندازد. خس و خاشاک و برگ‌های پوسیده. «أَحْوي‌»: سیاه تیره.‏

سوره أعلى آيه ۶

‏متن آیه: ‏

﴿سَنُقۡرِئُكَ فَلَا تَنسَىٰٓ ٦

ترجمه:

‏ما قرآن را بر تو خواهیم خواند و به تو خواهیم آموخت، و تو دیگر آن را فراموش نخواهی کرد.‏

توضيحات:

‏«سَنُقْرِئُكَ»: بر تو خواهیم خواند. به تو خواهیم آموخت.‏

سوره أعلى آيه ٧

‏متن آیه: ‏

﴿إِلَّا مَا شَآءَ ٱللَّهُۚ إِنَّهُۥ يَعۡلَمُ ٱلۡجَهۡرَ وَمَا يَخۡفَىٰ ٧

ترجمه:

‏مگر چیزی را که خدا بخواهد. قطعاً او آشکارا و نهان را می‌داند. (چنین خدائی نگاهبان قرآن است و آنچه مورد نیاز بشر بوده و هست از طریق وحی قرآن به تو می‌رساند، و چیزی را در این زمینه فروگذار نمی‌کند).‏

توضيحات:

‏«إِلاّ مَا شَآءَ اللهُ»: این استثناء بدان خاطر است که مردمان بدانند حاکمیت اراده و گستره قدرت خدا نامحدود است و هر کاری را که بخواهد می‌تواند بکند، نه این که چیزی از قرآن از دل پاک پیغمبر فراموش گردد و زدوده شود (نگا: اسراء / ۸۶، هود / ۱۰۸).‏

سوره أعلى آيه ۸

‏متن آیه: ‏

﴿وَنُيَسِّرُكَ لِلۡيُسۡرَىٰ ٨

ترجمه:

‏ما تو را برای شریعت ساده و آسان (آئین اسلام) آماده می‌سازیم (و کارهای خیری را برای تو آسان می‌نمائیم و در انجام آنها توفیقت می‌دهیم).‏

توضيحات:

‏«نُيَسِّرُكَ»: تو را آماده می‌سازیم. تو را توفیق می‌دهیم. «الْيُسْري‌»: آسانترین راه. ساده‌ترین آئین و سهل‌ترین شریعت (نگا: کهف‌ / ۸۸). از لحاظ معنی، صفت موصوف محذوفی همچون «الشَّرِيعَةِ» یا «أَلطَّرِيقَةِ»: است. تقدیر چنین است: «لِلشَّرِيعَةِ الْيُسْري». «لِلطَّرِيقَةِ الْيُسْري» (نگا: عبس‌ / ۲۰، لیل‌ / ٧ و ۱۰). اسم تفضیل است.‏

سوره أعلى آيه ٩

‏متن آیه: ‏

﴿فَذَكِّرۡ إِن نَّفَعَتِ ٱلذِّكۡرَىٰ ٩

ترجمه:

‏اگر پند و اندرز سودمند باشد، پند و اندرز بده.‏

توضيحات:

‏«إِنْ»: اگر. زمانی که. حتماً و قطعاً (نگا: قاسمی). این واژه می‌تواند شرطیه بوده و جواب آن مدلول (فَذَكِّرْ) باشد، و یا به معنی (إِذْ) باشد (نگا: آل‌عمران‌ / ۱۳٩). یعنی زمانی که احساس شود، موقعیت مناسب، و شنوندگان آمادگی پذیرائی حق را دارند، اندرز بجا و سودمند خواهد بود (نگا: ق / ۴۵). یا این که به معنی (قَدْ) و برای تحقّق باشد. یعنی قطعاً اندرز سودمند خواهد بود (نگا: ذاریات‌ / ۵۵). «الذِكْري‌»: پند و اندرز.‏

سوره أعلى آيه ۱۰

‏متن آیه: ‏

﴿سَيَذَّكَّرُ مَن يَخۡشَىٰ ١٠

ترجمه:

‏کسی که (احساس مسؤولیت می‌کند و از خدا) می‌ترسد، پند و اندرز خواهد گرفت.‏

توضيحات:

‏«سَيَذَّكَّرُ»: پند خواهد گرفت. اندرز خواهد پذیرفت.‏

سوره أعلى آيه ۱۱

‏متن آیه: ‏

﴿وَيَتَجَنَّبُهَا ٱلۡأَشۡقَى ١١

ترجمه:

‏و بدبخت‌ترین فرد (پند و اندرز را کنار خواهد گذاشت و) از آن دوری خواهد گزید.‏

توضيحات:

‏«يَتَجَنَّبُهَا»: به ترک آن خواهد گفت. از آن کناره‌گیری خواهد کرد. ضمیر (هَا) به (الذِّكْري) برمی‌گردد. «الأشْقي‌»: بدبخت‌ترین. بدبیارترین. یعنی کسی که اندرز قرآنی و قوانین الهی را در گوش نگیرد، بدبخت‌ترین مردم است.‏

سوره أعلى آيه ۱۲

‏متن آیه: ‏

﴿ٱلَّذِي يَصۡلَى ٱلنَّارَ ٱلۡكُبۡرَىٰ ١٢

ترجمه:

‏آن کسی که داخل عظیم‌ترین (و هولناک‌ترین) آتش خواهد شد و بدان خواهد سوخت.‏

توضيحات:

‏«يَصْلي‌»: وارد آتش می‌گردد و بدان می‌سوزد (نگا: نساء / ۱۰، ابراهیم‌ / ۲٩، انشقاق / ۱۲). «الْكُبْري‌»: بزرگترین.‏

سوره أعلى آيه ۱۳

‏متن آیه: ‏

﴿ثُمَّ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحۡيَىٰ ١٣

ترجمه:

‏سپس در آن آتش (برای همیشه می‌ماند و) نه می‌میرد (و آسوده می‌گردد) و نه زنده (بشمار می‌آید و حالتی که در آن است زندگی نامیده) می‌شود.‏

توضيحات:

‏«لا يَمُوتُ...»: مراد این است که شخص دوزخی در میان مرگ و زندگی دست و پا می‌زند.‏

سوره أعلى آيه ۱۴

‏متن آیه: ‏

﴿قَدۡ أَفۡلَحَ مَن تَزَكَّىٰ ١٤

ترجمه:

‏قطعاً رستگار می‌گردد کسی که خویشتن را (از کثافت کفر و معاصی) پاکیزه دارد.‏

توضيحات:

‏«قَدْ أَفْلَحَ»: قطعاً نجات یافته است و رستگار گردیده است. «تَزَكّي‌»: خود را پاکیزه داشت. زکات داد (نگا: قاسمی).‏

سوره أعلى آيه ۱۵

‏متن آیه: ‏

﴿وَذَكَرَ ٱسۡمَ رَبِّهِۦ فَصَلَّىٰ ١٥

ترجمه:

‏و نام پروردگار خود را ببرَد و نماز بگزارد و فروتنی کند.‏

توضيحات:

‏«إسْمَ»: نام. مراد از یاد کردن نام خدا، یاد خدا در دل و ذکر او به زبان است (نگا: تفهیم‌القرآن). «صَلّي‌»: نماز گزارد. خشوع و خضوع کرد (نگا: جزء عمّ شیخ محمّد عبده). «ذَكَرَ... فَصَلّي‌»: الله اکبر را بگوید و به نماز ایستد.‏

سوره أعلى آيه ۱۶

‏متن آیه: ‏

﴿بَلۡ تُؤۡثِرُونَ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا ١٦

ترجمه:

‏بلکه (بنا به سرشت انسانی) زندگی دنیا را (که محسوس و نقد است، بر زندگی آخرت که نامحسوس و نسیه است) ترجیح می‌دهید و برمی‌گزینید.‏

توضيحات:

‏«تُؤْثِرُونَ»: ترجیح می‌دهید. برمی‌گزینید. خطاب عام است. ترجیح دنیا بر آخرت، کار بسیاری از مردم است و از راه تغلیب به صورت عام ذکر شده است. به عبارت دیگر هرکس در هر مرتبه‌ای که باشد، مجذوب حیات محسوس و ملموس دنیا می‌گردد، و انسان خود به خود در میان دو جاذبه حیات پست‌تر و حیات برتر بسر می‌برد. تنها افراد مؤمن می‌توانند خود را از جاذبه قوی دنیای مادیات برهانند و خویشتن را به نعمت‌های سرمدی آخرت برسانند.‏

سوره أعلى آيه ۱٧

‏متن آیه: ‏

﴿وَٱلۡأٓخِرَةُ خَيۡرٞ وَأَبۡقَىٰٓ ١٧

ترجمه:

‏در حالی که آخرت (از دنیا) بهتر و پاینده‌تر است (عاقل چرا باید فانی و گذرا را بر باقی و پایا ترجیح دهد؟).‏

توضيحات:

‏«وَ»: واو حالیه است.‏

سوره أعلى آيه ۱۸

‏متن آیه: ‏

﴿إِنَّ هَٰذَا لَفِي ٱلصُّحُفِ ٱلۡأُولَىٰ ١٨

ترجمه:

‏این (چیزها منحصر به این کتاب آسمانی نیست، بلکه) در کتاب‌های پیشین (نیز آمده و) بوده است.‏

توضيحات:

‏«هذا»: این چیزهای مذکور در آیات ۱۴ تا ۱٧، و یا مواعظ مذکور در سوره. «الصُّحُفِ»: جمع صَحیفَة، کتاب‌ها (نگا: طه‌ / ۱۳۳، نجم‌ / ۳۶، عبس‌ / ۱۳، تکویر / ۱۰). «الصُّحُفِ الأولي‌»: مراد همه کتاب‌های پیش از انجیل و قرآن است.‏

سوره أعلى آيه ۱٩

‏متن آیه: ‏

﴿صُحُفِ إِبۡرَٰهِيمَ وَمُوسَىٰ ١٩

ترجمه:

‏(از جمله در) کتاب‌های ابراهیم و موسی.‏

توضيحات:

‏«صُحُفِ»: بدل از صُحُف قبلی است. این آیه اشاره به این واقعیت دارد که اصول کلّی و مطالب اساسی ادیان آسمانی همگی یکسان بوده و از یک منبع سرچشمه گرفته‌اند، و تنها تعلیمات و دستوراتی با هم تفاوت داشته است که اختلاف زمان و رشد انسان مقتضی آن بوده است.‏