سوره ذاریات

سوره ذاريات آيه ۱

‏متن آیه: ‏

﴿وَٱلذَّٰرِيَٰتِ ذَرۡوٗا ١

ترجمه:

‏سوگند به بادها! که (ابرها را برمی‌انگیزند و به این سو و آن سو برابر فرمان یزدان می‌برند و) به سرعت پراکنده می‌دارند.‏

توضيحات:

‏«الذَّارِيَاتِ»: جمع ذَارِیة، بادهائی که ابرها را به حرکت درمی‌آورند و گرده گیاهان و چیزهای دیگر را اینجا و آنجا پراکنده می‌دارند. (نگا: کهف‌ / ۴۵). «ذَرْواً»: پراکندن. پخش کردن. واژه (ذرو) از صفات ویژه بادها است (نگا: أضواءالبیان) و به معنی اسم فاعل، یعنی (ذَارِيَة) است و در اصل چنین است: «أوَالْذَّارِيَاتِ ذَارِيَة» (نگا: التفسیر القرآنی للقرآن).‏

سوره ذاريات آيه ۲

‏متن آیه: ‏

﴿فَٱلۡحَٰمِلَٰتِ وِقۡرٗا ٢

ترجمه:

‏و سوگند به ابرهائی که بار سنگینی (از باران) را با خود برمی‌دارند!‏

توضيحات:

‏«الْحَامِلاتِ»: جمع حَامِلَة، ابرهائی که آبستن به آب و بردارندگان آن هستند. «وِقْراً»: بار سنگین. مراد ابرهای سنگین و متراکم است (نگا: اعراف‌ / ۵٧).‏

سوره ذاريات آيه ۳

‏متن آیه: ‏

﴿فَٱلۡجَٰرِيَٰتِ يُسۡرٗا ٣

ترجمه:

‏و سوگند به کشتی‌هائی که ساده و آسان (در آب‌های رودخانه‌ها و دریاها و اقیانوس‌ها) روان و در حرکتند!‏

توضيحات:

‏«الْجَارِيَاتِ»: جمع جَارِیة، کشتی‌ها. (نگا: شوری‌ / ۳۲، رحمن‌ / ۲۴، حاقه‌ / ۱۱). «يُسْراً»: ساده و آسان. حال است و در تقدیر چنین است. «فَالْجَارِيَاتِ فِي حَالِ كَوْنِهَا مُيَسَّرَةً مُسَخَّراً لَهَا الْبَحْرُ».‏

سوره ذاريات آيه ۴

‏متن آیه: ‏

﴿فَٱلۡمُقَسِّمَٰتِ أَمۡرًا ٤

ترجمه:

‏و سوگند به فرشتگانی که کارها را (میان خود برابر فرمان یزدان) تقسیم کرده‌اند!‏

توضيحات:

‏«الـْمُقَسِّمَـاتِ»: تقسیم‌کنندگان. مراد فرشتگان است که هر یک عهده‌دار کاری از کارهای جهان هستند. رابطه ذاریات، حاملات، جاریات، و مقسمات در این است که تا بادها ابرها را به حرکت در نیاورند و آنها را بارور و تلقیح نسازند، آبی در میان نخواهد بود، و اگر آب نباشد، کشتیها از حرکت می‌ایستند، و دنیای زندگان کره زمین هم نابود می‌شود، و هنگامی که جانداران و بویژه انسان بر کره زمین نباشند، کار فرشتگان راجع به انسان تعطیل می‌گردد (نگا: التفسیر القرآنی للقرآن).‏

سوره ذاريات آيه ۵

‏متن آیه: ‏

﴿إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٞ ٥

ترجمه:

‏مسلّماً چیزی که بدان وعده داده می‌شوید و از آن ترسانیده می‌شوید، راست و قطعی است.‏

توضيحات:

‏«تُوعَدُونَ»: وعد و وعید داده می‌شوید.‏

سوره ذاريات آيه ۶

‏متن آیه: ‏

﴿وَإِنَّ ٱلدِّينَ لَوَٰقِعٞ ٦

ترجمه:

‏و روز جزا، حتماً وقوع پیدا می‌کند و می‌آید.‏

توضيحات:

‏«الدِّينَ»: جزا و سزا. (نگا: فاتحه‌ / ۴، حجر / ۳۵، شعراء / ۸۲).‏

سوره ذاريات آيه ٧

‏متن آیه: ‏

﴿وَٱلسَّمَآءِ ذَاتِ ٱلۡحُبُكِ ٧

ترجمه:

‏سوگند به آسمان! که دارای راه‌ها است.‏

توضيحات:

‏«الْحُبُكِ»: جمع حَبیکة، راهها. هم‌وزن و هم‌معنی طرائق، جمع طَریقة است. مراد مسیرهای ستارگان و سیارگان است.‏

سوره ذاريات آيه ۸

‏متن آیه: ‏

﴿إِنَّكُمۡ لَفِي قَوۡلٖ مُّخۡتَلِفٖ ٨

ترجمه:

‏(ای کفار! هر لحظه) شما سخن و گفتار دیگری دارید. (گاه فرستاده ما را مجنون، گاه شاعر، گاه ساحر، و... می‌نامید).‏

توضيحات:

‏«قَوْلٍ مُّخْتَلِفٍ»: سخنان گوناگون و گفتارهای جوراجور.‏

سوره ذاريات آيه ٩

‏متن آیه: ‏

﴿يُؤۡفَكُ عَنۡهُ مَنۡ أُفِكَ ٩

ترجمه:

‏کسانی (از ایمان به سزا و جزا) منحرف می‌شوند که (از مسیر دلیل عقل و منطق حق ‌طلبی، به سبب پیروی از اهریمن و هوا و هوس) منحرف شده باشند.‏

توضيحات:

‏«يُؤْفَكُ»: بازگردانده می‌شود. بدور داشته می‌شود. «عَنْهُ»: از ایمان به سزا و جزا در قیامت. «مَنْ أُفِكَ»: هر کس که اهریمن و هواها و هوس‌ها او را بازداشته باشد. «يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ»: این جمله بدان می‌ماند که برای بیان شدت جنگ گفته شود: جنگ درگرفت و هر که کشته شد، کشته شد، و هر که نجات یافت، نجات یافت. یعنی: از ایمان به سزا و جزا بازگردانده می‌شود هرکه باز گردانده می‌شود.‏

سوره ذاريات آيه ۱۰

‏متن آیه: ‏

﴿قُتِلَ ٱلۡخَرَّٰصُونَ ١٠

ترجمه:

‏مرگ بر دروغگویان!‏

توضيحات:

‏«قُتِلَ»: نفرین و نابود باد! (نگا: عبس‌ / ۱٧). «الْخَرَّاصُونَ»: دروغگویان. کسانی که حرفهای بی‌پایه و بی سر و ته می‌زنند. کسانی که از روی گمان و تخمین سخن می‌گویند.‏

سوره ذاريات آيه ۱۱

‏متن آیه: ‏

﴿ٱلَّذِينَ هُمۡ فِي غَمۡرَةٖ سَاهُونَ ١١

ترجمه:

‏همان کسانی که در گرداب ضلالت و جهالت، غافل و سرگشته‌اند (و راه بجائی نمی‌برند).‏

توضيحات:

‏«غَمْرَةٍ»: گرداب. ورطه. مراد گرداب و ورطه غفلت و بی‌خبری و نادانی است. «سَاهُونَ»: جمع ساهی، غافل. دچار اشتباه. مراد غافل از ادلّه و براهین یقینی و قطعی است.‏

سوره ذاريات آيه ۱۲

‏متن آیه: ‏

﴿يَسۡ‍َٔلُونَ أَيَّانَ يَوۡمُ ٱلدِّينِ ١٢

ترجمه:

‏(با تمسخر پیوسته) می‌پرسند: روز (حساب و کتاب و) سزا و جزا کی خواهد آمد؟‏

توضيحات:

‏«أَيَّانَ»: کی‌؟ چه وقت‌؟ پرسش کفار هم جنبه استهزاء دارد و هم جنبه بعید به نظر رسیدن وقوع قیامت.‏

سوره ذاريات آيه ۱۳

‏متن آیه: ‏

﴿يَوۡمَ هُمۡ عَلَى ٱلنَّارِ يُفۡتَنُونَ ١٣

ترجمه:

‏آن روز، روزی است که ایشان روی آتش گداخته می‌شوند.‏

توضيحات:

‏«يُفْتَنُونَ»: ذوب و گداخته می‌شوند. عذاب می‌گردند. مراد تعذیب ایشان با دوزخ است.‏

سوره ذاريات آيه ۱۴

‏متن آیه: ‏

﴿ذُوقُواْ فِتۡنَتَكُمۡ هَٰذَا ٱلَّذِي كُنتُم بِهِۦ تَسۡتَعۡجِلُونَ ١٤

ترجمه:

‏(بدیشان گفته می‌شود:) بچشید عذاب خود را. این همان چیزی است که در فرا رسیدن آن شتاب می‌ورزیدید.‏

توضيحات:

‏«فِتْنَتَكُمْ»: عذاب خود را.‏

سوره ذاريات آيه ۱۵

‏متن آیه: ‏

﴿إِنَّ ٱلۡمُتَّقِينَ فِي جَنَّٰتٖ وَعُيُونٍ ١٥

ترجمه:

‏پرهیزگاران در میان باغ‌های بهشت و چشمه‌ ساران خواهند بود.‏

توضيحات:

‏«إِنَّ الـْمُتَّقِينَ...»: (حجر / ۴۵).‏

سوره ذاريات آيه ۱۶

‏متن آیه: ‏

﴿ءَاخِذِينَ مَآ ءَاتَىٰهُمۡ رَبُّهُمۡۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ قَبۡلَ ذَٰلِكَ مُحۡسِنِينَ ١٦

ترجمه:

‏دریافت می‌دارند چیزهائی را که پروردگارشان بدی‌شان مرحمت فرموده باشد. چرا که آنان پیش از آن (در سرای جهان) از زمره نیکوکاران بوده‌اند.‏

توضيحات:

‏«ءَاخِذِينَ»: دریافت‌کنندگان و خوشنود شوندگان.‏

سوره ذاريات آيه ۱٧

‏متن آیه: ‏

﴿كَانُواْ قَلِيلٗا مِّنَ ٱلَّيۡلِ مَا يَهۡجَعُونَ ١٧

ترجمه:

‏آنان اندکی از شب می‌خفتند.‏

توضيحات:

‏«قَلِيلاً»: کمی، پاسی. مفعول فیه یا صفت ظرف یا مصدر محذوف است: «زَمَاناً قَلِيلاً». «يا هُجُوعاً قَلِيلاً». «مَا»: حرف زائد و برای تأکید قلّت است‌؛ یا این که مصدریه و فاعل (قَلِيلاً) است. «يَهْجَعُونَ»: می‌خوابیدند. می‌خفتند. از مصدر هُجُوع. آیه اشاره به عظمت سربرداشتن از خواب گرم و بستر نرم، و سر نهادن بر آستانه آفریدگار در دل شبها، و برداشتن دست دعا به درگاه خدا است.‏

سوره ذاريات آيه ۱۸

‏متن آیه: ‏

﴿وَبِٱلۡأَسۡحَارِ هُمۡ يَسۡتَغۡفِرُونَ ١٨

ترجمه:

‏و در سحرگاهان درخواست آمرزش می‌کردند.‏

توضيحات:

‏«بِالأسْحَارِ»: در بامدادان. در سحرگاهان. یعنی تنها پاسی از شب می‌خوابیدند و در آخر شب هم طلب مغفرت می‌کردند.‏

سوره ذاريات آيه ۱٩

‏متن آیه: ‏

﴿وَفِيٓ أَمۡوَٰلِهِمۡ حَقّٞ لِّلسَّآئِلِ وَٱلۡمَحۡرُومِ ١٩

ترجمه:

‏در اموال و دارائی‌شان حقی و سهمی (جز زکات) برای گدایان و بینوایان تهی‌دست بود.‏

توضيحات:

‏«السَّآئِلِ»: گدا. فقیری که طلب صدقه و احسان می‌کند. «الَْمـُحْرُومِ»: بی‌چیز. مراد فقیری است که روی گدائی را ندارد و درخواست چیزی از مردم نمی‌کند.‏

سوره ذاريات آيه ۲۰

‏متن آیه: ‏

﴿وَفِي ٱلۡأَرۡضِ ءَايَٰتٞ لِّلۡمُوقِنِينَ ٢٠

ترجمه:

‏در زمین دلائل و نشانه‌های فراوانی است برای کسانی که می‌خواهند به یقین برسند (و از روی دلیل خدای را بشناسند و آثار قدرت او را ببینند).‏

توضيحات:

‏«ءَايَاتٌ»: دلائل روشن. نشانه‌های آشکار. «لِلْمُوقِنِينَ»: برای افرادی که خواهان یقین هستند. کسانی که اهل یقین هستند.‏

سوره ذاريات آيه ۲۱

‏متن آیه: ‏

﴿وَفِيٓ أَنفُسِكُمۡۚ أَفَلَا تُبۡصِرُونَ ٢١

ترجمه:

‏و در خودِ وجود شما (انسانها، نشانه‌های روشن و دلائل متقن برای شناخت خدا و پی بردن به قدرت او) است. مگر نمی‌بینید؟‏

توضيحات:

‏«فِي أَنفُسِكُمْ»: دستگاه‌هائی که در بدن انسان است، مانند: قلب، کلیه، ریه، ده‌ها هزار کیلومتر رگ‌های درشت و باریک، ده میلیون میلیارد سلول، حواسی همچون بینائی و شنوائی و... هر یک آیتی از عظمت است. «أَفَلا تُبْصِرُونَ»؟: مگر غافل شده‌اید و نمی‌بینید؟ (نگا: قصص‌ / ٧۲، زخرف‌ / ۵۱).‏

سوره ذاريات آيه ۲۲

‏متن آیه: ‏

﴿وَفِي ٱلسَّمَآءِ رِزۡقُكُمۡ وَمَا تُوعَدُونَ ٢٢

ترجمه:

‏در آسمان، روزی شما است و نیز چیزهائی که بدان وعد و وعید داده می‌شوید.‏

توضيحات:

‏«رِزْقُكُمْ»: (نگا: هود / ۶). «مَا تُوعَدُونَ»: آنچه به آن وعده داده می‌شوید و آنچه از آن بیم داده می‌شوید. اشاره به هرگونه خیر و برکت یا بلا و عذابی است که خدا به انسان‌ها مژده داده، و یا انسان‌ها را از آن ترسانده است، از جمله بهشت (نگا: نجم‌ / ۱۵).‏

سوره ذاريات آيه ۲۳

‏متن آیه: ‏

﴿فَوَرَبِّ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ إِنَّهُۥ لَحَقّٞ مِّثۡلَ مَآ أَنَّكُمۡ تَنطِقُونَ ٢٣

ترجمه:

‏به خدای آسمان و زمین سوگند که این (مطلب، یعنی وقوع رستاخیز، حساب و کتاب، جزا و سزا، بهشت برای دینداران، و دوزخ برای بی‌دینان) حق است، درست همان‌گونه که شما سخن می‌گوئید (و سخن گفتن کاملاً برایتان محسوس است و درباره آن شک و تردیدی ندارید).‏

توضيحات:

‏«مِثْلَ مَآ أَنَّكُمْ تَنطِقُونَ»: مراد این است که وقوع رستاخیز و وجود بهشت و دوزخ و سعادت و شقاوت در آخرت، محقق و بدور از شک و گمان است، بدان گونه که سخن گفتن خودتان برایتان محسوس است و واقعیت دارد و درباره آن شک و تردید ندارید.‏

سوره ذاريات آيه ۲۴

‏متن آیه: ‏

﴿هَلۡ أَتَىٰكَ حَدِيثُ ضَيۡفِ إِبۡرَٰهِيمَ ٱلۡمُكۡرَمِينَ ٢٤

ترجمه:

‏آیا خبر مهمانهای بزرگوار ابراهیم به تو رسیده است‌؟‏

توضيحات:

‏«ضَيْفِ»: مهمان‌ها. این واژه برای مفرد و مثنی و جمع و مذکر و مؤنث بکار می‌رود (نگا: حجر / ۵۱ و ۶۸، هود / ٧۸). مراد فرشتگانی است که به صورت انسان به پیش حضرت ابراهیم آمدند. «الـْمُكْرَمِينَ»: بزرگواران.‏

سوره ذاريات آيه ۲۵

‏متن آیه: ‏

﴿إِذۡ دَخَلُواْ عَلَيۡهِ فَقَالُواْ سَلَٰمٗاۖ قَالَ سَلَٰمٞ قَوۡمٞ مُّنكَرُونَ ٢٥

ترجمه:

‏در آن زمانی که بر او وارد شدند و گفتند: سلام (بر تو!) گفت: سلام بر شما! (شما مهمانان، برایم) مردمان ناآشنا و ناشناسی هستید.‏

توضيحات:

‏«مُنكِرُونَ»: افراد ناآشنا و ناشناس (نگا: حجر / ۶۲).‏

سوره ذاريات آيه ۲۶

‏متن آیه: ‏

﴿فَرَاغَ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ فَجَآءَ بِعِجۡلٖ سَمِينٖ ٢٦

ترجمه:

‏به دنبال آن، پنهانی به‌سوی خانواده خود رفت، و گوساله فربه‌ای را (که بریان کرده بودند، برای ایشان) آورد.‏

توضيحات:

‏«رَاغَ»: پنهانی و یواشکی رفت (نگا: صافات‌ / ٩۱ و ٩۳). «عِجْلٍ»: گوساله. «سَمِينٍ»: چاق و فربه.‏

سوره ذاريات آيه ۲٧

‏متن آیه: ‏

﴿فَقَرَّبَهُۥٓ إِلَيۡهِمۡ قَالَ أَلَا تَأۡكُلُونَ ٢٧

ترجمه:

‏و آن را نزدیک ایشان گذارد. (ولی با تعجب دید دست به‌سوی غذا نمی‌برند و از آن چیزی نمی‌خورند!) گفت: آیا نمی‌خورید؟!‏

توضيحات:

‏«أَلا تَأْكُلُونَ»؟!: مگر نمی‌خورید؟! چرا نمی‌خورید؟!‏

سوره ذاريات آيه ۲۸

‏متن آیه: ‏

﴿فَأَوۡجَسَ مِنۡهُمۡ خِيفَةٗۖ قَالُواْ لَا تَخَفۡۖ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَٰمٍ عَلِيمٖ ٢٨

ترجمه:

‏(هنگامی که دید دست به‌سوی غذا نمی‌برند) در دل از ایشان احساس ترس و وحشت کرد. گفتند: مترس! سپس او را به تولد پسری دانا و آگاه بشارت دادند.‏

توضيحات:

‏«أَوْجَسَ»: احساس ترس کرد. خوف و هراس به دلش راه یافت. البته حضرت ابراهیم این ترس و خوف را بدی‌شان می‌گوید (نگا: حجر / ۵۲). علت خوف ابراهیم این بوده که برابر عرف آن زمان، اگر مهمان غذای مهماندار را نمی‌خورد، نشانه این بود که برای دشمنی و کار خطرناکی آمده است (نگا: هود / ۶٩ و ٧۰). «غُلامٍ»: پسر. مراد حضرت اسحاق است.‏

سوره ذاريات آيه ۲٩

‏متن آیه: ‏

﴿فَأَقۡبَلَتِ ٱمۡرَأَتُهُۥ فِي صَرَّةٖ فَصَكَّتۡ وَجۡهَهَا وَقَالَتۡ عَجُوزٌ عَقِيمٞ ٢٩

ترجمه:

‏همسرش جلو آمد، در حالی که (از تعجب) فریاد می‌کشید و به صورت خود می‌زد و می‌گفت: من پیرزنی نازا هستم (مگر می‌شود در این سن و سال بزایم و فرزندی به دنیا بیاورم‌؟!).‏

توضيحات:

‏«صَرَّةٍ»: فریاد. واویلا (نگا: هود / ٧۲). «صَكَّتْ»: سیلی زد. چک زد. «عَجُوزٌ عَقِيمٌ»: (نگا: هود / ٧۲).‏

سوره ذاريات آيه ۳۰

‏متن آیه: ‏

﴿قَالُواْ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡحَكِيمُ ٱلۡعَلِيمُ ٣٠

ترجمه:

‏فرشتگان گفتند: همان‌گونه خواهد بود که گفتیم. پروردگارت دستور فرموده است (و قطعاً چنین خواهد شد). او (کارهایش) دارای حکمت، و آگاه (از هر چیز) است.‏

توضيحات:

‏«كَذلِكِ»: همان‌گونه خواهد شد که گفتیم. جار و مجرور است و در موضع نصب است و صفت مصدر محذوفی است و تقدیر چنین است: «قَوْلاً مِّثْلَ ذلِكَ الَّذِي قُلْنَا».‏

سوره ذاريات آيه ۳۱

‏متن آیه: ‏

﴿قَالَ فَمَا خَطۡبُكُمۡ أَيُّهَا ٱلۡمُرۡسَلُونَ ٣١

ترجمه:

‏ابراهیم گفت: ای فرستادگان! (بعد از مژده، مأموریت شما چیست و) چه کار مهمی‌دارید؟‏

توضيحات:

‏«خَطْبُ»: کار مهم (نگا: طه‌ / ٩۵، حجر / ۵٧، قصص‌ / ۲۳، یوسف‌ / ۵۱).‏

سوره ذاريات آيه ۳۲

‏متن آیه: ‏

﴿قَالُوٓاْ إِنَّآ أُرۡسِلۡنَآ إِلَىٰ قَوۡمٖ مُّجۡرِمِينَ ٣٢

ترجمه:

‏گفتند: ما به‌سوی مردمان بزهکاری فرستاده شده‌ایم.‏

توضيحات:

‏«قَوْمٍ مـُّجْرِمِينَ»: قوم لوط است.‏

سوره ذاريات آيه ۳۳

‏متن آیه: ‏

﴿لِنُرۡسِلَ عَلَيۡهِمۡ حِجَارَةٗ مِّن طِينٖ ٣٣

ترجمه:

‏تا بارانی از سنگ گِلی برآنان ببارانیم.‏

توضيحات:

‏«حِجَارَةِ مِّن طِينٍ»: سنگی از گِل. همان چیزی است که در (هود / ۸۲، حجر / ٧۴) با واژه (سِجّیل‌= سنگ گِل) بیان شده است و کیفیت آن بر ما معلوم نیست.‏

سوره ذاريات آيه ۳۴

‏متن آیه: ‏

﴿مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ لِلۡمُسۡرِفِينَ ٣٤

ترجمه:

‏این سنگ‌ها، از جانب پروردگارت، برای اسرافکاران (در فسق و فجور) نشاندار شده بود.‏

توضيحات:

‏«مُسَوَّمَةً»: دارای علامت و نشانه، نشاندار (نگا: آل‌عمران‌ / ۱۴، هود / ۸۳).‏

سوره ذاريات آيه ۳۵

‏متن آیه: ‏

﴿فَأَخۡرَجۡنَا مَن كَانَ فِيهَا مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٣٥

ترجمه:

‏ما تمام مؤمنانی را که در شهرهای قوم لوط زندگی می‌کردند (قبل از نزول بلا از شهرها) بیرون بردیم.‏

توضيحات:

‏«فِيهَا»: در شهرهای قوم لوط. مرجع ضمیر حذف شده و براثر شهرت از سیاق کلام پیدا است. همچون (ارض) در (فاطر / ۴۵). «الـْمُؤْمِنِينَ»: کسانی که ایمان داشته باشند، و آن عقائد است.‏

سوره ذاريات آيه ۳۶

‏متن آیه: ‏

﴿فَمَا وَجَدۡنَا فِيهَا غَيۡرَ بَيۡتٖ مِّنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ ٣٦

ترجمه:

‏در آن مناطق جز یک خانواده مسلمان (راستین) نیافتیم.‏

توضيحات:

‏«بَيْتٍ»: اهل یک خانواده یا خاندان. مراد خانواده یا خاندان لوط ÷ است. «الْـمُسْلِمِينَ»: کسانی که اسلام داشته باشند، و آن اعمال است، از قبیل: نماز و روزه. مراد از این خانواده و یا خاندان، کسانی است که ایمان و اسلام را یکجا در خود گرد آورده و در گفتار و کردار فرمانبردار آفریدگار بوده‌اند.‏

سوره ذاريات آيه ۳٧

‏متن آیه: ‏

﴿وَتَرَكۡنَا فِيهَآ ءَايَةٗ لِّلَّذِينَ يَخَافُونَ ٱلۡعَذَابَ ٱلۡأَلِيمَ ٣٧

ترجمه:

‏در آن سرزمین نشانه‌ای (دالّ بر هلاک کفار) برای کسانی برجای گذاشتیم که از عذاب دردناک (دنیوی و اخروی خدا) می‌ترسند.‏

توضيحات:

‏«تَرَكْنَا»: باقی گذاشتیم. «ءَايَةً»: اثر و نشانه‌ای که به وسیله آن، خداپرستان در آینده پند و عبرت بگیرند.‏

سوره ذاريات آيه ۳۸

‏متن آیه: ‏

﴿وَفِي مُوسَىٰٓ إِذۡ أَرۡسَلۡنَٰهُ إِلَىٰ فِرۡعَوۡنَ بِسُلۡطَٰنٖ مُّبِينٖ ٣٨

ترجمه:

‏در (داستان زندگی) موسی نیز پند و عبرت وجود دارد. آنگاه که او را مجهز به نیروی آشکاری (از معجزات که عصا و ید بیضا بود) به‌سوی فرعون فرستادیم.‏

توضيحات:

‏«سُلْطَانٍ مُّبِينٍ»: قدرت آشکار. مراد معجزات موسی ÷ است، از قبیل عصا و ید بیضاء (نگا: هود / ٩۶، مؤمنون‌ / ۴۵، غافر / ۲۳).‏

سوره ذاريات آيه ۳٩

‏متن آیه: ‏

﴿فَتَوَلَّىٰ بِرُكۡنِهِۦ وَقَالَ سَٰحِرٌ أَوۡ مَجۡنُونٞ ٣٩

ترجمه:

‏او همراه با نیروهای (نظامی و انتظامی) خود از (پیام حق و از ایمان به) موسی رویگردان شد و گفت: او جادوگر یا دیوانه است.‏

توضيحات:

‏«بِرُكْنِهِ»: اگر حرف (ب) باء مصاحبت باشد، معنی چنین است: فرعون و هم ارکان حکومت و لشکریانش از فرمان خدا و اطاعت از موسی رویگردان شدند. اگر باء سببیه باشد، معنی چنین است: او به سبب تکیه بر ارکان حکومت و لشکریانش از فرمان خدا، رویگردان شد. یا این که او با تمام وجود متکبرانه روی برتافت. اگر حرف تعدیه باشد، معنی چنین است: او هم خودش از فرمان خدا روی برتافت و هم ارکان حکومت و لشکریان خود را از حق منحرف ساخت. «رُكْنٍ»: جانب، مراد ارکان بدن، یعنی تمام وجود است. تکیه‌گاه مادی، از قبیل لشکر و سپاه و اموال و اولاد.‏

سوره ذاريات آيه ۴۰

‏متن آیه: ‏

﴿فَأَخَذۡنَٰهُ وَجُنُودَهُۥ فَنَبَذۡنَٰهُمۡ فِي ٱلۡيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٞ ٤٠

ترجمه:

‏ما او را و لشکریانش را گرفتار کردیم و به دریایشان انداختیم، و او سزاوار سرزنش بود (و لذا تاریخ، نام ننگین و رفتار و کردار شرم‌آورش را همیشه به خاطر خواهد داشت).‏

توضيحات:

‏«فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ...»: (نگا: قصص‌ / ۴۰). «مُلِيمٌ»: مستحق لومه و سزاوار سرزنش. کسی که کاری کند که به سبب آن درخور ملامت باشد (نگا: صافات‌ / ۱۴۲).‏

سوره ذاريات آيه ۴۱

‏متن آیه: ‏

﴿وَفِي عَادٍ إِذۡ أَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمُ ٱلرِّيحَ ٱلۡعَقِيمَ ٤١

ترجمه:

‏در سرگذشت قوم عاد نیز پند و عبرتی است. بدانگاه که تندباد بی‌خیر و برکتی (که مرگ و نابودی ایشان را به همراه داشت) به‌سوی ایشان وزان کردیم.‏

توضيحات:

‏«الرِّيحَ الْعَقِيمَ»: باد نازا و بی‌باران. باد بیفایده و بی‌برکت. مراد بادی است که خیر و خوبی به همراه ندارد، و بلکه هلاک و نابودی با خود می‌آرد (نگا: احقاف‌ / ۲۴ و ۲۵).‏

سوره ذاريات آيه ۴۲

‏متن آیه: ‏

﴿مَا تَذَرُ مِن شَيۡءٍ أَتَتۡ عَلَيۡهِ إِلَّا جَعَلَتۡهُ كَٱلرَّمِيمِ ٤٢

ترجمه:

‏به هر چیزی که برمی‌خورد بر جایش نمی‌گذاشت، مگر این که همچون استخوانهای پوسیده و پودر شده‌اش می‌کرد.‏

توضيحات:

‏«مَا تَذَرُ»: رها نمی‌کرد. برجا نمی‌گذاشت. ترک نمی‌گفت. «الرَّمِيمِ»: استخوان پوسیده و متلاشی شده (نگا: یس‌ / ٧۸).‏

سوره ذاريات آيه ۴۳

‏متن آیه: ‏

﴿وَفِي ثَمُودَ إِذۡ قِيلَ لَهُمۡ تَمَتَّعُواْ حَتَّىٰ حِينٖ ٤٣

ترجمه:

‏در سرگذشت قوم ثمود نیز پند و عبرت است. بدان هنگام که بدی‌شان گفته شد: مدت کوتاهی از زندگی تمتع برگیرید و بهره ببرید.‏

توضيحات:

‏«حَتّي حِينٍ»: تا مدت ناچیزی. تا زمان کوتاهی. مراد تا پایان عمر و فرارسیدن مرگ است. یا مراد سه روز مذکور در (هود / ۶۵) می‌باشد (نگا: زاد المسیر).‏

سوره ذاريات آيه ۴۴

‏متن آیه: ‏

﴿فَعَتَوۡاْ عَنۡ أَمۡرِ رَبِّهِمۡ فَأَخَذَتۡهُمُ ٱلصَّٰعِقَةُ وَهُمۡ يَنظُرُونَ ٤٤

ترجمه:

‏آنان از فرمان پروردگارشان سر باز زدند و صاعقه ایشان را فرا گرفت و آنان خیره خیره بدان نگاه می‌کردند (و نابودی خویش را می‌دیدند و قدرتی بر دفاع از خویشتن نداشتند!).‏

توضيحات:

‏«عَتَوْا»: سرکشی کردند. از پذیرش فرمان سرباز زدند (نگا: فرقان‌ / ۲۱). «وَهُمْ يَنظُرُونَ»: در حالی که ایشان صاعقه را می‌نگریستند که دارد ایشان را هلاک می‌سازد.‏

سوره ذاريات آيه ۴۵

‏متن آیه: ‏

﴿فَمَا ٱسۡتَطَٰعُواْ مِن قِيَامٖ وَمَا كَانُواْ مُنتَصِرِينَ ٤٥

ترجمه:

‏آنان (چنان نقش زمین شدند که) نتوانستند برخیزند و نتوانستند (از کسی یاری بطلبند و) خویشتن را کمک کنند.‏

توضيحات:

‏«مُنتَصِرِينَ»: یاری‌دهندگان. کمک‌کنندگان.‏

سوره ذاريات آيه ۴۶

‏متن آیه: ‏

﴿وَقَوۡمَ نُوحٖ مِّن قَبۡلُۖ إِنَّهُمۡ كَانُواْ قَوۡمٗا فَٰسِقِينَ ٤٦

ترجمه:

‏پیش از آنان، ما قوم نوح را هلاک ساخته بودیم. چرا که ایشان قوم فاسقی بوده و (با انجام کفر و معاصی) از فرمان خدا خارج شده بودند.‏

توضيحات:

‏«كَانُوا قَوْماً فَاسِقِينَ»: (نگا: نمل‌ / ۱۲، زخرف‌ / ۵۴).‏

سوره ذاريات آيه ۴٧

‏متن آیه: ‏

﴿وَٱلسَّمَآءَ بَنَيۡنَٰهَا بِأَيۡيْدٖ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ ٤٧

ترجمه:

‏ما آسمان را با قدرت بنا ساخته‌ایم و همواره آن را وسعت می‌بخشیم.‏

توضيحات:

‏«أَيْدٍ»: قدرت و قوت (نگا: ص‌ / ۱٧). در رسم‌الخط قرآنی با دو یاء نوشته شده است. «لـَمُوسِعُونَ»: جمع مُوسِع، دارای قدرت و توانائی. گسترش‌دهنده. «إِنَّا لَـمُوسِعُونَ»: این بخش از آیه، اشاره به نظریه گسترش جهان دارد. علم امروز ثابت کرده است که نه تنها کره زمین، بر اثر مواد آسمانی تدریجاً فربه و سنگین‌تر می‌شود، بلکه آسمان‌ها نیز در حال گسترش هستند. ستارگانی که در یک کهکشان قرار دارند، به سرعت از مرکز کهکشان دور می‌شوند، و میلیاردها کهکشان در فضای جهان از یکدیگر دور می‌گردند، و بالاخره جهان پیوسته در حال انبساط و توسعه است. حتی دانشمندان می‌گویند: تمام کرات آسمانی و کهکشان‌ها در آغاز در مرکز واحدی جمع بوده - با وزن مخصوص فوق‌العاده سنگین‌ - سپس انفجار عظیم و بسیار وحشتناکی در آن رخ داده، و به دنبال آن، اجزای جهان متلاشی شده، و به صورت کرات درآمده است، و به سرعت در حال عقب‌نشینی و توسعه است (نگا: المنتخب. نمونه).‏

سوره ذاريات آيه ۴۸

‏متن آیه: ‏

﴿وَٱلۡأَرۡضَ فَرَشۡنَٰهَا فَنِعۡمَ ٱلۡمَٰهِدُونَ ٤٨

ترجمه:

‏و زمین را پهن کرده‌ایم (و برای زندگی مردمان آماده ساخته‌ایم) و چه آماده‌کنندگان خوبی بوده‌ایم!‏

توضيحات:

‏«فَرَشْنَاهَا»: زمین را پهن کرده‌ایم. «الْـمَـاهِدُونَ»: جمع ماهِد، آماده سازنده. خدای مهربان زمین را برای زندگی مردمان همچون گهواره آماده فرموده است و چنانکه باید برای آسایش ایشان فراهم آورده است (نگا: طه‌ / ۵۳، زخرف‌ / ۱۰).‏

سوره ذاريات آيه ۴٩

‏متن آیه: ‏

﴿وَمِن كُلِّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَا زَوۡجَيۡنِ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ ٤٩

ترجمه:

‏ما از هر چیز جفتی را آفریده‌ایم، تا این که شما (عظمت آفریدگار را) یاد کنید.‏

توضيحات:

‏«زَوْجَيْنِ»: یک جفت نر و ماده در جهان جانداران و گیاهان و جمادات و غیره (نگا: شعراء / ٧، یس‌ / ۳۶، زخرف‌ / ۱۲، طه‌ / ۵۳).‏

سوره ذاريات آيه ۵۰

‏متن آیه: ‏

﴿فَفِرُّوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۖ إِنِّي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرٞ مُّبِينٞ ٥٠

ترجمه:

‏به سوی (عبادت) خدا بشتابید. من بیم‌دهنده آشکاری از سوی او برای شما هستم (و پیغمبری من با دلائل و معجزات، برای شما روشن است).‏

توضيحات:

‏«فِرُّوا»: بگریزید. مراد گریختن از کفر و بت‌پرستی، به‌سوی خداشناسی و یکتاپرستی، و از گناهان و سیئات، به‌سوی عبادات و حسنات است. خلاصه گریز از موجبات عذاب و شقاوت، به‌سوی موجبات نعمت و سعادت. «مُبِینٌ»: آشکار. یعنی پیغمبری من با دلائل و معجزات، روشن است، و برای شما ناشناخته نیست.‏

سوره ذاريات آيه ۵۱

‏متن آیه: ‏

﴿وَلَا تَجۡعَلُواْ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَۖ إِنِّي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرٞ مُّبِينٞ ٥١

ترجمه:

‏با خدا، معبود دیگری را انباز مسازید. من بیم‌دهنده و بیان‌گر (عاقبت وحشتناک شرک و بت‌پرستی) از سوی خدا برای شما می‌باشم.‏

توضيحات:

‏«مُبِينٌ»: بیان‌گر. یعنی عاقبت دردناک بت‌پرستی و شرک را برایتان بیان میدارم و کژراهه شقاوت را از شاهراه سعادت برایتان جدا می‌سازم.‏

سوره ذاريات آيه ۵۲

‏متن آیه: ‏

﴿كَذَٰلِكَ مَآ أَتَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا قَالُواْ سَاحِرٌ أَوۡ مَجۡنُونٌ ٥٢

ترجمه:

‏همین‌گونه (که اینان شما را تکذیب می‌دارند) هیچ پیغمبری به‌سوی مردمان پیش از ایشان نرفته است، مگر این که گفته‌اند: او جادوگر یا دیوانه است.‏

توضيحات:

‏«كَذلِكَ»: بهمین صورت. کار به همین منوال است. خبر مبتدای محذوف است و تقدیر چنین است: «أَلأََمْرُ كَذلِكَ».‏

سوره ذاريات آيه ۵۳

‏متن آیه: ‏

﴿أَتَوَاصَوۡاْ بِهِۦۚ بَلۡ هُمۡ قَوۡمٞ طَاغُونَ ٥٣

ترجمه:

‏مگر همدیگر را (به گفتن چنین سخنی) سفارش کرده‌اند؟! نه، بلکه آنان مردمان طغیانگریند (و عامل وحدت عمل ایشان همان روحیه واحد خبیث طغیانگریشان است).‏

توضيحات:

‏«أَتَوَاصَوْا بِهِ»: همزه استفهام برای تعجب است و مراد این است که ای مردم! مایه تعجب است که بی‌دینان انگار یکدیگر را به تکذیب انبیاء سفارش کرده‌اند.‏

سوره ذاريات آيه ۵۴

‏متن آیه: ‏

﴿فَتَوَلَّ عَنۡهُمۡ فَمَآ أَنتَ بِمَلُومٖ ٥٤

ترجمه:

‏از ستیزه با آنان روی بگردان، چون تو سرزنش نمیگردی (که چرا ایشان ایمان نمی‌آورند).‏

توضيحات:

‏«تَوَلَّ عَنْهُمْ»: از ستیزه با آنان روی بگردان، چرا که ایشان متکبر و ستیزه‌جویند «مَلُومٍ»: لومه شده. سزاوار سرزنش.‏

سوره ذاريات آيه ۵۵

‏متن آیه: ‏

﴿وَذَكِّرۡ فَإِنَّ ٱلذِّكۡرَىٰ تَنفَعُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٥٥

ترجمه:

‏پند و اندرز بده، چرا که پند و اندرز به مؤمنان سود می‌رساند (و کاری می‌کند که خدا را فراموش نکنند، و پیوسته بر ایمان و یقین‌شان بیفزایند).‏

توضيحات:

‏«الذِّكْري»: موعظه حسنه. پند و اندرزی که انسان را به یاد خدا می‌اندازد و موجب تقویت ایمان و افزایش تقوا می‌گردد.‏

سوره ذاريات آيه ۵۶

‏متن آیه: ‏

﴿وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ ٥٦

ترجمه:

‏من پری‌ها و انسان‌ها را جز برای پرستش خود نیافریده‌ام.‏

توضيحات:

‏«لِيَعْبُدُونِ»: تا مرا پرستش و بندگی کنند (نگا: بینه‌ / ۵).‏

سوره ذاريات آيه ۵٧

‏متن آیه: ‏

﴿مَآ أُرِيدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقٖ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطۡعِمُونِ ٥٧

ترجمه:

‏من از آنان نه درخواست هیچ‌گونه رزق و روزی می‌کنم، و نه می‌خواهم که مرا خوراک دهند.‏

توضيحات:

‏«مَآ أُرِيدُ مِنْهُمْ...»: من بی‌نیاز از جهانیانم و روزیده ایشانم‌؛ نه روزیخوار آنان.‏

سوره ذاريات آيه ۵۸

‏متن آیه: ‏

﴿إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلۡقُوَّةِ ٱلۡمَتِينُ ٥٨

ترجمه:

‏تنها خدا روزی‌رسان و صاحب قدرت و نیرومند است و بس.‏

توضيحات:

‏«ذُوالْقُوَّةِ»: دارای نیرو. «الـْمَتِينُ»: دارای نیروی فراوان. تأکید (ذُوالْقُوَّةِ) است.‏

سوره ذاريات آيه ۵٩

‏متن آیه: ‏

﴿فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذَنُوبٗا مِّثۡلَ ذَنُوبِ أَصۡحَٰبِهِمۡ فَلَا يَسۡتَعۡجِلُونِ ٥٩

ترجمه:

‏کسانی که ستم می‌کنند، سهم بزرگی از عذاب دارند، همانند سهم بزرگ یارانشان (از اقوام ستمگر پیشین!). بنابراین، از من به شتاب وقوع عذاب را مخواهید.‏

توضيحات:

‏«ذَنُوباً»: سطل بزرگ، دلوهای بزرگی که دنباله دارند. «فَلا يَسْتَعْجِلُونِ»: (نگا: انبیاء / ۳٧).‏

سوره ذاريات آيه ۶۰

‏متن آیه: ‏

﴿فَوَيۡلٞ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن يَوۡمِهِمُ ٱلَّذِي يُوعَدُونَ ٦٠

ترجمه:

‏واویلا بر کافران! از دست آن روزی که ایشان بدان وعده داده می‌شوند.‏

توضيحات:

‏«فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ...»: (نگا: ابراهیم‌ / ۲، مریم‌ / ۳٧، ص‌ / ۲٧، زخرف‌ / ۶۵).