صفحه نخست عقاید (کلام) امامت در پرتو نصوص روایاتی از طریق شیعه از علی‌بن ابی‌طالب

روایاتی از طریق شیعه از علی‌بن ابی‌طالب س که با مسأله نص در تعارض هستند

نچه که گذشت در مورد صاحب رسالت ج و نص بود، اما در مورد علی‌بن ابی‌طالب س که موضوع به او بستگی دارد، اینک بیان مختصری در مورد ایشان که در پیش روی دارید.

روایات مربوط به‌ ابتدای دعوت و پس از آن که متعلق به رسول الله ج بود، ذکر کردیم و اکنون به سال سیزدهم هجری و دقیقاً به شب هجرت می‌رویم تا آنچه که بعداً ذکر خواهیم کرد به موضوع اضافه کنیم.

شیعه روایت می‌کنند: هنگامی که علی س در شب هجرت در بستر خواب پیامبر ج شب را به روز کرد، فرمود: پیامبر ج به من دستور داد که در بستر او بخوابم و به وسیلۀ خودم او را حمایت کنم؛ به خاطر اطاعت از او، با خوشحالی به آن امر شتافتم تا اینکه به جای او کشته شوم[۱۶۹] .

و در روایت دیگری آمده: هنگامی که چشم‌ها به خواب رفته بودند، ابوطالب آمد در حالی که‌ امیرالمؤمنین را به همراه داشت، پیامبر ج را از بستر خوابش بلند کرد و امیرالمؤمنین را در جای او خواباند، امیر المؤمنین گفت: ای پدر! من کشته می‌شوم[۱۷۰] .

بدون شک تو در اینجا وجه استدلال را فهمیده‌ای، اینکه فرض کنیم که علی س کشته می‌شود با ارادۀ خداوند که قرار است امامت پس از پیامبر ج به او برسد ـ به گمان شیعه ـ در تعارض است، چه برسد به یاداوری آنچه‌ قبل از چند ماه به‌ علی (که‌ مرگ خود را رقم می‌زد) گفته‌ بود:ـ به گمان شیعه ـ هنگامی که در شب معراج مرا به آسمان بردند به پایۀ عرش نگاه کردم، ناگهان دیدم نوشته شده بود: «لا إله إلا الله محمد رسول الله» که‌ او را به علی تأیید نمودم و او را به علی یاری کردم و دوازده نور را دیدم، گفتم: ای پروردگارا! این نور چه کسانی می‌باشد؟ ندا داده شدم ای محمد! این نور امامانی از نوادگان تو است. علیس گفت: ای رسول خدا! آیا نام آنها را برای من ذکر نمی‌کنی؟ پیامبر ج فرمود: بلی، تو امام و خلیفۀ پس از من هستی... سپس نام بقیۀ ائمه را ذکر کرد[۱۷۱] .

اما سؤال حضرت علی س و سؤال قبل از آن پیامبر ج را به یاد تو نخواهم آورد، چرا که تمام این باب در آن باره است.

اهل تشیع راجع به‌ مدینه و پس از هجرت، روایات ذیل را برای ما روایت می‌کنند:

حضرت علی س خدمت پیامبر ج آمد، در حالیکه جبرئیل به‌ صورت دحية الکلبی س در خدمت پیامبر ج بود، علی س سلام کرد و جبرئیل فرمود: و علیک السلام ورحمة الله وبرکاته ای امیرالمؤمنین! پیامبر ج فرمود: ای علی! اینک ملائکۀ خداوند که‌ اهل آسمان‌ها است به نام امیرالمؤمنین بر تو سلام کردند پیش از آنکه اهل زمین بدین اسم بر تو سلام کنند.

ای علی! جبرئیل به دستور خداوند اینگونه‌ بر تو سلام کرد. ای علی! پیش از اینکه وارد شوی خداوند توسط جبرئیل به من وحی کرد که سلام تو را بر مردم فرض کنم و ان‌شاء‌الله آن را خواهم کرد... تا آخر روایت و در این روایت راجع به‌ بیعت مهاجرین و انصار با او بحث شده‌ است[۱۷۲] .

این روایت بطلان آنچه را كه بر تو گذشت، تأکید می‌کند.

مسیر خود را با نبودن نصی در مورد بزرگ‌ترین ارکان اسلام نزد شیعه ادامه می‌دهیم و همراه صاحب امامت، علی‌بن ابی‌طالب س به مسیر خود ادامه می‌دهیم.

برمی‌گردیم به مسأله فرض نمودن فوت علی س یا علاقۀ شدید او به شهادت.

در ضمن جواب مردی که در ایام خلافت از او در مورد فتنه سؤال کرد، فرمود: عرض رسول الله ج کردم: آیا مگر در روز احد که جمعی شهید شده بودند و من از شهید نشدنم نگران بودم، خطاب به من نفرمودی: مژده باد ای علی! شهادت از پشت سر تو است؟... تا آخر روایت[۱۷۳] .

و در روایت دیگری آمده که‌ علی س فرمود: پدر و مادرم فدایت شوند ای رسول الله! چطور من از شهادت محروم شدم؟[۱۷۴] .

سپس در روز خندق علی س را می‌بینم در فراموشی‌اش با پیامبر ج شریک است، هنگامی که‌ فرمود: چه کسی برای مبارزه با عمرو بن ود بلند می‌شود تا پس ازخودم امامت را به او بسپارم؟ دیدیم که‌ علی س در این مورد شعر سرود و توضیح آن پیش‌تر ذکر شد. تعجب در اینجا است که‌ بعد از چند روزی علی س نیز آن را فراموش کرد[۱۷۵] .

در غزوۀ وادی رمل یا ذات سلاسل هنگامی که رسول الله ج به علی س دستور فرمود که در آن شرکت کند، حضرت زهرا ل گریست. در آن هنگام پیامبر ج وارد خانه شد و فرمود: چرا گریه می‌کنی؟ آیا می‌ترسی که شوهرت کشته شود؟ خیر ان‌شاءالله کشته نمی‌شود. حضرت علیس فرمود: ای رسول خدا! علی را از بهشت باز مدار. سپس بیرون رفت[۱۷۶] .

سپس شیعه مژدگانی پیامبر ج به علی س را برای ما نقل می‌کنند. هنگامی که حضرت علی س همراه برادرش جعفر س و عمویش عباس س در بقیع بودند، پیامبر ج فرمود: ای علی! آیا به تو مژدگانی ندهم؟ علی س فرمود: بلی ای رسول خدا. پیامبر ج فرمود: کمی پیش جبرئیل نزد من بود، او راجع به‌ آن کسی که در آخرالزمان قیام می‌کند و زمین را پر از عدل می‌کند بعد از آن‌که پر از ظلم شده، به من خبر داد که‌ از نوادگان تو و از فرزندان حسین است. علی س فرمود: ای رسول خدا! هیچ‌گاه از طرف خداوند خیری به ما نرسیده مگر اینکه از طرف تو به ما رسیده است[۱۷۷] .

بدون شک تاریخ این روایت نزدیک به سال هشتم هجری می‌باشد. هنگام واقعۀ مؤته که جعفر س در آن شهید شد و به یقین این روایت پس از هجرت بوده به دلیل مسلمان شدن عباس س و برگشت جعفر س از حبشه در اثنای غزوۀ خیبر و نامی از بقیع که در مدینه است در آن به میان آمده است. علی‌رغم آنچه که گذشت نشانه‌های عدم آگاهی پیامبر ج و امیرالمؤمنین به ائمه در این روایت آشکار است و این به روایت خود شیعه ثابت است.

و در جای دیگر شیعه ذکر می‌کنند که رسول الله ج خطاب به علی س فرمود: آنچه را به تو دیکته می‌کنم، بنویس. حضرت علی س فرمود: ای رسول خدا! آیا بیم آن دارید که‌ من آن‌را فراموش نمایم؟ پیامبر ج فرمود: از تو بیم فراموشی را ندارم، زیرا از خداوند متعال برای تو دعا کرده‌ام که آن‌را به‌ حافظۀ شما بسپارد و شما را در این خصوص از فراموشی دور نماید، اما برای شرکاء خودت بنویس. حضرت علی س فرمود: عرض کردم ای رسول خدا! شرکاء من چه کسانی هستند؟ فرمود: امامانی از فرزندانت و اشاره فرمود به حسن‌بن علی ب. فرمود: این اولین آنها است. سپس اشاره به حسین س فرمود و بعد فرمود: امامان از فرزندان ایشان هستند[۱۷۸] .

اما معلوم می‌شود که واضع این روایت معتقد بوده که دعای پیامبر که ذکر شد، مثمر ثمر نبوده و پذیرفته نشده است. اینک می‌بینیم که علی س فراموش کرده که می‌گوید: ـ به گمان شیعه ـ گفتم: ای رسول خدا! به من خبر بده که تعداد ائمه پس از خودت چند تا است؟ پیامبر ج فرمود: ای علی! دوازده تا هستند، اولین آنها تو هستی و آخرین آنها آن قائم است (یعنی مهدی است)[۱۷۹] .

و در جای دیگری چنین آمده‌ و پس از آنکه پیامبر ج خطاب به حضرت علی س فرمود: به درستی خداوند دعای من را در مورد تو و شرکاء تو که پس از تو می‌باشند، مستجاب کرده است، حضرت علی س فرمود: ای رسول خدا! شرکاء من پس از من چه کسانی هستند؟ پیامبر س فرمود: کسانی هستند که خداوند نام آنها را همراه نام خودش و نام من ذکر کرده است، فرمود:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡ [النساء: ۵۹] .

«ای كسانی كه ایمان آورده‌اید! از خدا (با پیروی از قرآن) و از پیغمبر (خدا محمّد مصطفی با تمسّک به سنّت او) اطاعت كنید، و از كارداران و فرماندهان مسلمان خود فرمانبرداری نمائید (مادام كه دادگر و حقّگرا بوده و مجری احكام شریعت اسلام باشند)».

گفتم: ای رسول الله! آنها چه کسانی هستند؟ فرمود: اوصیاءی از طرف من هستند. گفتم: ای رسول خدا! نام آنها را برای من ذکر خواهید کرد؟ در حالی که دست مبارکش را روی سر حسن گذاشته بود، فرمود: این یکی پسرم. سپس دستش را روی سر حسین قرار داد و گفت: و این یکی پسرم. سپس فرزند ایشان که علی نام دارد که بعداً در حیات تو متولد می‌شود، سلام من را به او برسان و سپس او تکمیل می‌کند دوازده امام را[۱۸۰] .

باز هم اینطور برمی‌آید که پیامبر ج بارها این را بر علی س تکرار نموده و در روایات شیعه آمده که رسول الله ج به حضرت علی س فرمود: تو امام و خلیفه من پس از من هستی و این دو فرزندت امام و سروران جوانان بهشت هستند[۱۸۱] .

و در روایت دیگری آمده: تو سرور اوصیاء و دو فرزندت سروران جوانان بهشت هستند[۱۸۲] .

و در روایت دیگر آمده: تو وصی بر مردگان اهل بیت من و خلیفۀ زندگان امتم هستی[۱۸۳] .

پشت سر هم پیامبر ج این موضوع را بیان می‌کرد و پیوسته‌ حضرت علیس هم سؤال می‌کند. در روایتی آمده که علی س به پیامبر ج فرمود: ای رسول خدا! آیا هدایت‌دهندگان از ما هستند یا از غیر ما؟[۱۸۴] .

و در روایت دیگری: از رسول الله ج سؤال کردم: أولی‌الأمر چه کسانی هستند؟ فرمود: ای علی! تو اولین آنها هستی[۱۸۵] .

و در روایت دیگری آمده: علی س گفت: ای رسول الله! ائمه پس از من چند تا هستند؟[۱۸۶] .

و در روایت دیگری: گفتم: ای رسول الله! راجع به تعداد ائمه پس از خودت به من خبر بده[۱۸۷] . و روایت دیگری....

علی‌رغم روایت شیعه از سلمان فارسی س که فرموده: از رسول الله ج شنیده‌ام بیشتر از ده بار به علی س فرموده: ای علی! تو و اوصیاء پس از تو اعراف میان بهشت و جهنم هستید، وارد بهشت نمی‌شود مگر کسی که شما را بشناسد و شما او را بشناسید و وارد جهنم نمی‌شود مگر کسی که شما را انکار کند و شما او را انکار کنید[۱۸۸] .

نمی‌دانم چند بار پیامبر ج این را ذکر کرد تا اینکه سلمان س بیشتر از ده بار آن را از پیامبر شنیده است. بسنده نمی‌کنم.

برمی‌گردیم به مسأله فرض نمودن مرگ حضرت علی س.

شیعه روایت می‌کنند که رسول الله ج در هنگام محاصرۀ اهل طائف، علی س را امیر اسب سوارانی قرار داد و به او دستور داد: هر بتی را که بیابد بشکند. در آن هنگام گروه فراوانی از قبیلۀ خثعم به او برخورد کردند، در میان آنها مردی ظاهر شد و گفت: آیا مبارزه‌کننده‌ای وجود دارد؟ کسی بلند نشد، پس علی س بلند شد و در این هنگام عاص‌بن ربیع همسر دختر پیامبرج گفت: آیا از او دست بر نمی‌داری؟ علی س گفت: خیر، اما اگر من کشته شوم تو امیر این مردم هستی[۱۸۹] .

سپس اینک شیعه روایت می‌کنند که حسن‌بن علی ب گفته: شنیدم که رسول الله ج به علی س می‌فرمود: تو وارث علم من هستی، معدن حکمت و امام پس از من هستی، و در صورتی که تو شهید شدی پسرت حسن است، و اگر حسن شهید شد پسرت حسین می‌باشد، و هرگاه حسین شهید شد فرزند ایشان علی می‌باشد که به دنبال علی نه تا امام پاک از نوادگان حسین می‌آیند، گفتم: ای رسول خدا! نام آنها چیست؟ فرمود: علی، محمد، جعفر، موسی، علی، محمد، حسن و مهدی از نوادگان حسین. خداوند متعال به واسطه او زمین را پر از عدل می‌کند، چنان که پر از ظلم و جور شده است[۱۹۰] .

حضرت حسن س در سال سوم هجری متولد شده است و فوت پیامبر ج در سال یازدهم هجری رخ داده است، خوب دقت کن عمر حضرت حسن س در هنگامی که این حدیث را شنیده و فهمیده است، چند سال بوده است؟

من نمی‌گویم: این روایت در اواخر حیات پیامبر ج بوده است با وجود این می‌بینیم که عدم آگاهی امیرالمؤمنین هنوز ادامه دارد هر چند که اگر سؤال‌کننده حسن بن علی ب باشد، فرقی نمی‌کند.

و همچنین روایت حسینس که ذکر کرده‌اند، که رسول اللهج به او فرموده: ای حسین! تو امام هستی و پسر امام و پدر ائمه می‌باشی، نه تا از فرزندانت امامان نیکوکار هستند و دست مبارکش را روی شانه حسین س گذاشت و فرمود: از پشت حسین مرد مبارک و هم‌نام پدربزرگش بیرون می‌آید، و خداوند از پشت علی س فرزندی را به دنیا می‌آورد که هم‌نام من و شبیه‌ترین انسان‌ها به من است که علم را می‌شکافد، و خداوند از نوادگانش کلمۀ حق را به دنیا می‌آورد که به او جعفر می‌گویند که‌ در قول و عمل صادق است ـ و بقیۀ ائمه را نام می‌برد ـ علی س به او فرمود: آنان چه کسانی هستند؟ فرمود: ای علی! نام اوصیاء پس از تو هستند[۱۹۱] .

و به گمان شیعه ـ روایت شده‌ که حضرت علی س در خانه ام سلمه ل خدمت رسول الله ج رسید در حالی که‌ این آیه نازل شده بود:

﴿إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُذۡهِبَ عَنكُمُ ٱلرِّجۡسَ أَهۡلَ ٱلۡبَيۡتِ وَيُطَهِّرَكُمۡ تَطۡهِيرٗا [الأحزاب: ۳۳] .

«خداوند قطعاً می‌خواهد پلیدی را از شما اهل بیت (پیغمبر) دور كند و شما را كاملاً پاک سازد».

پیامبر ج فرمود: ای علی! این آیه دربارۀ تو و دو فرزندت و ائمه و نوادگانت نازل شده است. گفتم: ای رسول خدا! پس از تو چند نفر به‌ عنوان امام ظهور می‌کنند؟ فرمود: تو ای علی! سپس دو فرزندت حسن و حسین ب و بعد از حسین فرزندش علی ـ سپس بقیه ائمه را ذکر کرد ـ فرمود: نام آنها را به این صورت دیدم که بر روی پایۀ عرش نوشته شده بود، لذا از خداوند دربارۀ آنها سؤال کردم. فرمود: ای محمد! آنها امامان پس از تو هستند[۱۹۲] .

شیعه به خاطر فوران شور و حماسه‌‌شان فراموش کردند آن دعای پیامبر را برای حضرت علی س که فراموشکار نشود.

می‌بینیم که‌ رسول الله ج در بستر‌ مرگ خطاب به علی س می‌فرماید: ـ چنانکه شیعه از عماربن یاسر س روایت می‌کنند ـ ای علی! تو وصی و وارث من هستی[۱۹۳] . هر چند که نمی‌دانم کدام یک از پیامبر ج و یا علی س قضیه‌ را فراموش کردند؟.

و در روایت دیگری که شیعه به خود حضرت علی س نسبت می‌دهند، آمده‌ که‌ علی س می‌فرماید: هنگامی که مرگ رسول الله ج فرا رسید، من را صدا زد. پس وقتی خدمت ایشان رسیدم، خطاب به من فرمود: ای علی! تو در حال حیات و پس از مرگم، وصی و خلیفۀ من بر خانواده و امتم هستی [۱۹۴] .

و در روایت دیگری: در آن شبی که رسول الله ج فوت فرمود، پیامبر ج گفت: ای علی! کاغذ و دوات را حاضر کن، وصیت خودش را به او دیکته کرد تا به این جا رسید. فرمود: ای علی! به درستی پس از من دوازده امام خواهند آمد تو ای علی، اولین آن دوازده امام هستی و تو خلیفه من پس از من بر امتم می‌باشی، هرگاه مرگ تو فرا رسید آن را به فرزندم حسن س تسلیم کن سپس بقیۀ ائمه را ذکر کرد[۱۹۵] .

بدون شک رسول خدا ج در حالی که برای حضرت علی دعا کرده بود، دیگر ترس فراموشی را از او نداشت تا در لحظات پایانی زندگی‌اش آن را به علی س یادآوری کند. چنانچه نیازی به بیان آن نبود، چرا که خداوند ولایت او را از ابتدای دعوت و در روز (یوم‌الدار) تا روز غدیر خم بر مسلمین فرض نموده بود، به اضافه صدها و هزارها بلکه میلیون‌ها سال قبل از خلق مخلوقات، ولایت علی س را بر انسان‌ها فرض نموده بود، اضافه‌ بر ده‌ها نص دیگری که‌ ما از ذکر آنها خودداری نمودیم[۱۹۶] . براستی که‌ این، شایستۀ حضرت امیرالمؤمنینس نیست.

[۱۶۹] الاختصاص: (۱۶۵)، الخصال: (۳۶۷)، البحار: (۳۸/۱۶۹)، باز هم نگاه کن أمالی الطوسی: (۴۶۰)، نورالثقلین: (۱/۲۰۵). [۱۷۰] الفصول الـمختارة: (۳۳)، البحار : (۳۶/۴۶) در این موضوع به روایات دیگری نگاه کن : امالی الطوسی: (۴۵۹، ۴۶۰، ۴۸۱)، البحار : (۱۹/۵۵). [۱۷۱] إثبات‌الهداة: (۱/۵۹۸)، منتخب‌الأثر: (۱۲۱). [۱۷۲] کشف‌الیقین: (۱۳۷)، الإقبال: (۴۵۴)، البحار: (۲۸/۹۱). [۱۷۳] نهج‌البلاغة: (۲۷۵)، البحار: (۳۲/۲۴۱) (۴۱/۷) (۷۲/۱۳۸)، نورالثقلین: (۴/۱۴۸)، الصافی: (۴/۱۱۰). [۱۷۴] الاختصاص: (۱۵۹)، البحار: (۳۶/۲۶) (۴۰/۱۱۴)، تأویل‌الآیات: (۱/۱۲۳)، سعدالسعود: (۱۱۲). [۱۷۵] و این به اعتبار وقوع غزوه خندق در شوال سال پنجم هجری بوده و شیخ مفید در البحار (۲۱/۸۰) آورده: که غزوة ذات سلاسل پس از غزوه بنی قریظه و پیش از غزوة بنی المصطق رخ داده است و غزوة بنی قریظة بلافاصله پس از غزوة خندق رخ داده است. [۱۷۶] أعلام‌الوری: (۱۱۶)، البحار: (۲۱/۸۱)، الإرشاد: (۶۱). [۱۷۷] غیبة النعمانی: (۱۶۵)، البحار: (۵۱/۷۷)، إثبات‌الهداة: (۳/۵۴۲). [۱۷۸] کمال‌الدین: (۱۹۹، ۲۷۰)، الصافی: (۱/۱۹)، أمالی الصدوق: (۲۴۱)، أمالی الطوسی: (۴۵۴)، البصائر: (۱۶۷)، إثبات الهداة: (۱/۴۹۵، ۵۴۳، ۵۶۶)، البحار: (۳۶/۲۳۲، ۲۵۷، ۲۷۵) (۹۲/۹۹)، منتخب‌الأثر: (۲۵). [۱۷۹] أمالی‌الصدوق: (۶۸، ۳۷۴)، کمال‌الدین: (۱۶، ۱۶۵)، عیون‌الأخبار: (۳۸)، کفایة‌الأثر: (۲۱)، إثبات‌الهداة: (۱/۵۳۱)، البحار: (۳۶/۲۳۲، ۳۳۶). [۱۸۰] کمال‌الدین: (۱/۲۸۴)، غیبة النعمانی: (۵۱)، إثبات‌الهداة: (۱/۵۱۲، ۶۲۱، ۶۴۳)، البحار: (۳۶/۲۵۷، ۲۷۶) (۹۲/۹۹). [۱۸۱] کفایة الأثر: (۱۳، ۱۸، ۲۱)، البحار: (۳۶/۳۱۹، ۳۳۰، ۳۳۷)، منتخب‌الأثر: (۶۸). [۱۸۲] کفایة الأثر: (۱۴)، البحار: (۳۶/۳۲۰). [۱۸۳] کفایة الأثر: (۲۰)، البحار: (۳۶/۳۳۵). [۱۸۴] کمال‌الدین: (۱۳۴)، إثبات‌الهداة: (۱/۴۹۶)، البحار: (۲۳/۴۲) (۳۲/۲۴۳) (۵۱/۹۳). [۱۸۵] إثبات‌الهداة: (۲/۲۰۰). [۱۸۶] إثبات‌الهداة: (۱/۵۹۰). [۱۸۷] أمالی‌الصدوق: (۵۰۲)، منتخب‌الأثر: (۵۰۲)، البحار: (۳۶/۲۳۲). [۱۸۸] البحار: (۸/۳۳۷)، وصی الرسول‌الأعظم: (۳). [۱۸۹] أعلام الوری: (۱۲۴)، البحار: (۲۱/۱۶۳، ۱۶۹)، الـمناقب: (۱/۲۱۱). [۱۹۰] کفایة‌ الأثر: (۲۲)، البحار: (۳۶/۳۴۰)، إثبات‌الهداة: (۱/۵۹۲)، منتخب‌الأثر: (۱۱۳). [۱۹۱] کفایة الأثر: (۱۱)، إثبات‌الهداة: (۱/۵۸۱)، البحار: (۲۶/۳۱۴). [۱۹۲] کفایة الأثر: ۲، إثبات‌الهداة: (۱/۵۹۰)، منتخب‌الأثر: (۱۱۱)، البحار: (۲۶/۳۳۶). [۱۹۳] کفایة الأثر: (۱۷)، البحار: (۲۲/۵۳۶) (۳۶/۳۲۸). [۱۹۴] الخصال: (۶۵۲)، کشف‌الیقین: (۱۳۷)، البحار: (۲۲/۴۶۳) (۳۷/۳۲۶). [۱۹۵] غیبتة الطوسی: (۱۰۴)، إثبات‌الهداة: (۱/۵۴۹)، البحار: (۳۶/۲۶۰) (۵۳/۱۴۷). [۱۹۶] نگاه کن روایات دیگری در مورد غیبت و نبودن نص از علی‌بن ابی‌طالب س به زعم شیعه: منتخب‌الأثر: (۵۲، ۲۰۰)، نورالثقلین: (۱/۵۰۴)، البحار: (۳۶/۳۱۴)، کفایة الأثر: (۱۲).